Ушбу мақолада уруғлик пахтани пахта пункти ва пахта заводида сақлаш тартиби, сақлаш даврида пахтанинг намлиги ва пахтани ғарамда сақлаш жараёнида ҳароратнинг ўзгариши тўғрисида амалий маълумотлар келтирилган.

Мақолада инновацион технологияларни қўллаш орқали  пахта хўжаликларида экологик вазиятни сақлаш доирасида иккиламчи пахта чиқиндиларини комплекс қайта ишлаш натижасида курилиш матриаллари ва чорва хайвонлар учун озуқа, озиқ-овқат пектинлари, шунингдек ерни хосилдорлиги ошириш учун биогумуслар тайёрлаш технологияси амалга оширилган.

Пахта оқими тозалагичда биринчи қозиқчали барабандан тўрли юза бўйлаб ҳаракатланвди ва силжишини қозиқчали барабанга узатишда зарба таъсирида пахта бўлакчаларидан ифлосликларини ажратиш жараёни амалга ошади. Қозиқли барабанлар замонавий дастурлардан фойдаланиб графикларда тасвирланган.

Пахта тозалаш машиналарининг ифлосликларни ажратувчи колосникли панжаралари конструкциялари таҳлили шуни кўрсатдики, вазифаси бир хил ва конструкциялари турлича бўлган кўплаб колосниклар ва колосникли панжаралар мавжуд. Ҳозирги вақтгача манбаларда пахта тозалаш машиналарининг колосникли панжараларининг умумий системаси ёки      классификацияси йўқ, бу эса ўз навбатида пахта тозалаш машиналарининг тозалаш системаларини такомиллаштириш ва таҳлил қилганда қийинчиликлар туғдиради.

Пахта хом ашёсига дастлабки ишлов беришда толанинг табиий хусусиятларини сақлаб қолиш ва мамлакат иқтисоди учун ресурстежамкор технологиялар ва ускуналардан фойдаланиш жуда ҳам самарали ҳисобланади. Табиий хусусиятларни сақлаб қолишда пахтани тозалашнинг янада самаралироқ технологияларини излаб топиш улкан аҳамият касб этади. Пахта тозалаш саноатида тола чиқиши ва унинг сифат кўрсаткичларини сақланиши ҳамда эксплуатацион сарф-ҳаражатларни қисқартиришда унга ишлов беришда қўлланилаётган ускуна ва технологиянинг самарадорлиги катта таъсир ўтказади.

Республикамизда пахта етиштириш соҳасида давлат буюртмаси бекор қилиниши, пахта етиштирувчи хўжаликлар ҳамда пахтачилик тармоғига хизмат кўрсатувчи соҳа субъектлари фаолияти хусусий мулкчилик асосига ўтиши, пахта ишлаб чиқаришни соҳасини интенсивлаштириш, самарадорлик даражасини ошириш масалалари пахта етиштирувчи тадбиркорлар зиммасига ўтишини билдиради. Фермер хўжаликларининг фаолияти иқтисодий эркинлиги таъминланиши, ресурслар ва хизматлар харид қилиш, маҳсулотлар сотиш борасидаги ҳамкорларни, маҳсулот сотиш каналларини ҳам мустақил танлаш имкониятини янча кенгайтирди.

Ҳаво ёрдамида ташиш тизимидаги сепаратор қурилмасида пахта хомашёсини ҳаводан ажратиб олишда  унинг табиий сифат кўрсаткичларига салбий таъсир кўрсатилади. Ушбу мақолада пахтанинг айланма ҳаракат қилувчи тўрли сирт бўйлаб ҳаракатини назарий ўрганиш натижалари келтирилган бўлиб, унга кўра, пахтанинг массаси ва  бошланғич координатага боғлиқ  равишда,  пахта бўлакчаларининг асосий қисми  механик таъсирсиз, ўз оғирлиги ва марказдан қочма куч таъсирида тўрли сирт чегарасидан ташқарига чиқиб кетиши аниқланди. 

Мақолада республика пахтакорларининг 1941-1945 йиллар давомида пахта етиштириш учун олиб борган машаққатли меҳнатлари ҳамда фашизмни тор – мор келтиришдаги беқиёс ҳиссалари очиб берилган.

Маълумки, республикамизда соҳалар бўйича катта ўзгаришлар кузатилмоқда, жумладан қишлоқ хўжалигида ҳам кластер тизими фаолият юритмоқда. Бунда кластер ажратилган ер эгаси бўлиб, экинларни жумладан ғўзани экиб, парваришлаб, етиштирилган ҳосилни тўлиқ териб олиб, қайта ишлаб калава ип ва тайёр маҳсулот ишлаб чиқариб ўзи сотиш ҳуқуқига эгадир.

Ушбу тадқиқот ишида, нефт ва газ саноати учун бурғулаш қоришмаларининг янги турларини ўзлаштиришда асосий стабилловчи реагент хом ашёси – целлюлозани олиш жараёни тадқиқотлари амлга оширилди. Пахта тозалаш корхоналарининг толали чиқиндиларини (ПТКТЧ) комплекс тарзда целлюлоза олиш жараёни - турли параметрларнинг таъсири ўрганилди.

Ушбу тадқиқот ишида, нефт ва газ саноати учун бурғулаш қоришмаларининг янги турларини ўзлаштиришда асосий стабилловчи реагент хом ашёси – целлюлозани олиш жараёни тадқиқотлари амлга оширилди. Пахта тозалаш корхоналарининг толали чиқиндиларини (ПТКТЧ) комплекс тарзда целлюлоза олиш жараёни - турли параметрларнинг таъсири ўрганилди.

Мақолада Сурхондарё вилоятининг тақирсисон ўтлоқи бўз шўрланишга мойил тупроқлар шароитида ингичка толали Термиз-202 ғўза навини назорат варианти сифатида кўчат қалинлиги 130-140 минг туп/га кўчат қолдириб, қатор ораси 76 см схемада (яккақатор) усулида, суғориш олди тупроқ намлиги ЧДНСга нисбатан 70-75-65 % суғориш тартибида, назоратга нисбатан эса ингичка толали Термиз-202 ва СП-1607 ғўза навни 76 см экиш схемасида (қўшқатор) усулида, кўчат қалинлиги 130-140 ва 170-180 минг туп/га кўчат қолдириб, суғориш олди тупроқ намлиги ЧДНСга нисбатан 70-75-65 %, 70-75-70 % ва 70-80-75 % суғориш тартибларида суғориб, маъдан ўғитлар меъёрлари N-200, P-140 va K-100 кг/га ва N-240, P-170 va K-120 кг/га қўллаб парваришланганда етиштирилган ингичка толали ғўза навларининг бир дона кўсакдаги пахта вазнига тасири бўйича  маълумотлар таҳлили келтирилган.

Ушбу мақолада Хоразм вилоятининг ўтлоқи- аллювиал тупроқлари шароитида кузги буғдой ва такрорий экинларни етиштиришда минимал усулда, ғўза парваришлашда тупроқга комбинaцион агрегат ёрдамида ишлов бериб, бир йўла пушта олиш, мавжуд пушта остига азотли ўғитлар йиллик меъёри ҳисобидан 100 кг/га миқдорда суюқ аммиак шаклида солинганда тупроқ унумдорлигини ошириш, агрофизик, сув-физик ва агрокимёвий хоссаларининг яхшиланганлиги, пировард натижада ғўза ва унинг мажмуидаги экинларнинг ўсиши, ривожланиши ва ҳосил тўплашига ижобий таъсири илмий асосланганлиги билан изоҳланади.

70-70-60 % суғориш режимида туп қалинлиги ва ўғитларнинг ўзаро нисбатига боғлиқ ҳолда ўртача 35,4-40,5 ц/га ҳосил олинган бўлса, 75-75-60 % суғориш режимида ҳосилдорлик вариантлар бўйича ўртача 33,5-36,5 ц/га ни ташкил этди. Тажриба вариантларидан териб олинган пахта ҳосилида толанинг микронейр кўрсаткичи 4,3-4,5 ни ташкил этиб, 75-75-60 % суғориш режимига нисбатан 70-70-60 % режимда суғорилган вариантлардан териб олинган пахта толасининг микронейр кўрсаткичи бир оз юқорилиги аниқланди.

Бугунги кунда дунё миқиёсида суғориш ва суғорма дехқончиликни ривожлантириш муаммоларини хал этилишида томчилатиб суғоришнинг ўрни, ахамияти ҳамда долзарблигини инобатга олган ҳолда, ушбу тизмни янада такомиллаштириш ва пахта майдонлари учун, қолаверса, суғориш майданлари учун тадбиқ этилиши учун ушбу мақолада тавсиялар келтирилади.

Ушбу мақолада турли мавзулар мисолида пахтани етиштириш агротехникасини янада ривожлантириш ҳақида таклифлар берилган.

Ушбу тадқиқот жараёнида “С-8290” ғўза нави вариацион статистик таҳлил натижаларига кўра, “С-8290” ғўза навининг 2021 йил иккинчи йил уруғлик кўчатзори ўсимликликлардан териб олинган оилавий намуналарнинг ип йигирувчанлик коэффициенти бўйича модал қиймат 153-155 оралиғида бўлди. Толанинг ип йигирувчанлик коэффиценти таҳлилларидан келиб чиқиб, кейинги йилда экиш учун нав муаллифлари билан келишилган ҳолда толанинг ип йигирувчанлик коэффиценти 147 дан паст ва 161 дан юқори коэффициентга эга бўлган оилаларни чиқитга чиқарилди.

Пахта-тўқимачилик корхоналарида пахтани майда ифлосликлардан тозалаш учун 1ХК қозиқчали пахта тозалаш машинаси ҳар қайсиси  қозиқчали барабан ва тўрли юзадан хамда, тўртта меъёрлаштирилган ЕН.178 бўлимлардан иборат бўлиб, бошланишдаги қозиқчали бўлим ЕН.178.01 қўшимча таъминловчи валиклар билан жиҳозланган [1-3]. Пахта қозиқчали барабанлар билан тўрли юзалардан ўтказилади, бунда ифлос ифлосликлар ажралади. Иккита қозиқчали блок ифлос ифлосликларни чиқарувчи бункер билан биргаликда тозалаш секциясини ташкил этади ва уни алоҳида қўллаш мумкин.

Ушбу мақолада пахта тозалаш корхоналаридаги қувурларида ҳаракатланаётган ҳаво ва толали масса миқдорини тезлигини аниқлаш учун тайёрланган лаборатория ускунасида олинган натижалар таҳлили.

Ғўза экиладиган барча минтақаларда кузги тунлам ва ғўза тунлами ғўзанинг асосий кемирувчи заракунандалари хисобланади. Кузги тунлам асосан ғўза нихолларининг илдизини, ғўза тунлами эса мева элементлари шона, гул, кўсакларни зарарлайди. Юқоридагиларни хисобга олиб ғўза тунлами биологияси, ривожланиш ва зарарини ўрганган холда унга қарши микробиологик препаратлардан фойдаланиб кураш чораларини қўллашни ўз олдимизга мақсад қилиб қўйдик.

мақолада Хитойда ишлаб чиқарилган “LONG XING” русумли ясси икки игнадонли машинада пахта ипакли икки қаватли бош тўқима турларини тўқишнинг ўзига ҳослиги келтирилган.

Мақолада пахта хом ашёсини майда ифлосликлардан тозалаш технологиясини такомиллаштириш мақсадида қозиқли барабан ва тўрли сиртнинг самарали конструкцияси тавсия қилинган. Шунингдек, тавсия этилган конструкцияларнинг ишлаш принципи баён қилинган.

Ушбу мақолада табиий матоларнинг турлари ва уларнигнг тавсифлари келтирилган. Шунингдек кийимнинг истеъмолчига оид сифат кўрсаткичлари бўйича маълумотлар берилган.

ушбу мақолада ғўзада илк очилган кўсаклар, кейин 3 кун, 6 кун, 9 кун ва 12 кун давомида пишиб етилган 1 кг атрофидаги кўсаклар териб олинди, қўл ёрдамида толаси чигитидан ажратилди ва пахта толасининг сифат кўрсаткичлари Тошкент тўқимачилик ва енгил саноат институти “Материалшунослик ва стандартлаштириш” кафедраси лабораториясида аниқланди.