Мақолада XIX асрнинг II ярмидан бошланган Туркистондаги жадидчилик ғоявий йўналишининг, миллий мустақиллик, маънавий юксалиш, жаҳон цивилизацияси эришган муваффақиятлардан халқни бахраманд этиш, инсон эрки ва камолоти бўйича ҳаракатларда ўз ифодасини топган йирик маърифий оқимнинг, асримиз бошларида йирик ижтимоий-фалсафий ва ахлоқий-эстетик йўналиш касб этганлиги ҳақида фикр юритилади. Жумладан, жадид аллома Мунаввар қори Абдурашидхоновнинг  маърифатпарварлик ғоялари унинг фалсафий-ижтимоий қарашлари кесимида таҳлил этилган.  

Мақолада ҳанафий мактабининг забардаст фақиҳи, атоқли муфассир, машҳур имом аллома Ҳофизиддин Абул Баракот Насафий ҳаёти ва илмий мероси ҳақида сўз юритилган. Олимнинг тафсир, ақида ва фиқҳ йўналишларида ёзган беназир китоблари ҳақида атрофлича маълумотлар берилган. Шунингдек, унинг устоз ва шогирдлари зикр қилиниб, манбаларда унга берилган таърифлар келтирилган.

Мазкур мақолада қадимдан илм-фан ва маданиятнинг ўчоғи бўлиб келган она заминимизда камол топган аллома Зайниддин Абул Фазойил Исмаил ибн Ҳусайн ал-Журжоний ал-Хоразмийнинг адабий мероси мисолида халқ табобати
ва маданиятини чуқур ўрганиш ва оммалаштириш ҳар қачонгидан ҳам муҳим аҳамиятга эгалиги тўғрисида мулохазалар келтирилган. Буюк олим ва мутафаккир, ўз замонасининг энг машхур табибларидан бири хисобланган Исмаил Журджоний Абу Али Ибн Синонинг шогирди ва уни ҳатти-ҳаракати ва равишини давом эттирган шахслардан саналган.

Ушбу маколада Аллома, қомусий олим Абу Али Ибн Синонинг фалсафий қарашларида борлиқ масаласи ёритилган.Илоҳий оламнинг абадийлиги ва унинг инсон руҳий олами билан боғлиқлиги таъкидланган. Жон ва тананинг бир бутунлиги, жон тана учун ҳаётий куч бўлиши,ҳар бир инсоннинг руҳий олами  унинг руҳий қудратини ташкил этади.

Ушбу мақолада  шоир ва мутасаввиф аллома Сўфи  Оллоёрнинг ижтимоий-маънавий ва диний-ахлоқий ижоди ва  меросининг кўлами ва ўзига хос тадқиқ қилинган.

Носириддин Тусий кенг ва серқирра ижодининг марказий объектида комиллик ва донишмандлик муаммоси асосий ўринни эгаллади. Сўфийлик тариқатлари кенг тарқалган ХIII асрда яшаб ижод қилган Тусий сўфийлик фалсафасидан баҳраманд бўлганлиги яққол кўзга ташланади. “Ал-инсон ал-комил”, яъни комил инсон, “Ал-инсон ал-ҳаким”, яъни донишманд инсон муаммоси сўфийлар томонидан кўтарилган. Умуман олганда, “Ал-инсон ал-комил” ибораси атама сифатида ислом оламида биринчи марта машҳур араб олими Муҳийиддин ибн Арабий (1163-1240) томонидан ишлатилган. Муҳийиддин Арабийдан кейин кўплаб мутафаккирлар бу борада ўз фикрларини билдирганлар. Асосан сўфий мутафаккирлар тўхталган бу мавзуга Носириддин Тусий ҳам ўз муносабатини билдирган. Буюк аллома ўз даврининг энг машҳур сўфий уламолари билан дўстлашиб, сўфийлар билан фикр алмашган бўлса керак. Сўфийлар инсон камолоти ва унинг ҳикматига катта аҳамият берганлар.

Мақола бугунги глобаллашув жараёнига хос  бўлиб, унда Ёшларни маънавий баркамоллик руҳида тарбиялашнинг педагогик асослари    ва унинг мазмун моҳияти  ўрганилган. Мақолада ёшлар ўртасида Ватанга муҳаббат ва садоқат, инсонпарварлик фазилатларини тарбиялашда миллий урф-одат, анъана ва қадриятларнинг    ўрни   батафсил ёритилган.

Форобий асарларида ақл, билиш ва илм ҳақидаги таълимот изчил ва мукаммал ишланган. Унинг фикрича, инсон ҳақиқий камолотга етиши учун, аввало, илмий билимларга эга бўлиш зарур. Бунинг учун инсон ақлий хислатларни эгаллаши, тарбиячи эса шогирдидаги ана шу фазилатларни ривожлантиришга ёрдам бериши лозим. Мутафаккир таълимотида, ақл гарчи келиб чиқиши билан Биринчи сабаб олий зотга боғлиқ бўлсада, ривожланиш давомида у фақат инсоннагина хос бўлган туғма қувват сифатида намоён бўлади. Аллома инсон фаҳм-фаросати, фикрлаш, мулоҳаза юритиш қобилиятини тўғри йўлга қўйиш орқали ақлий ва ахлоқий камолотга етади, табиат ва жамият қонунларини тўғри билиб олади, ҳаётда тўғри йўл тутади, деган фикрни илгари суради. 

Дастлабки даврларда мусулмон халқлари орасида тарих соҳасига оид жанрларнинг шаклланишига бир қанча омиллар таъсир қилган. Ислом тарихнавислигини шаклланиши жараёнида соҳага оид сияр ва мағозий, табақот ва тарожим, тарих, насабнома, вафаёт,  фихрист, саёҳатнома ва жоҳилия даври манбалари каби тарихий анъана ва воқеалар ҳақида хабар берадиган асарлар ёзилди. Илк даврларда ҳар бир жамиятда бўлгани каби оғзаки нақл ва ривоятлар ёзма тарихнависликнинг асосий манбаи бўлиб хизмат қилди.