Ушбу илмий мақолада қурилиш материаллари саноатини ривожлантириш нафақат хорижий материаллар импортини ўсишни рағбатлантириш, балки махаллий хом-ашёлардан ҳам оқилона фойдаланиш муаммоларини  ҳал қилишга ҳам ҳисса қўшиши мумкинлиги, қурилиш материаалларини ишлаб чиқаришда тежамкор ишлаб чиқаришни ташкил этиш орқали иқтисодий самарадорликни ошириш йўллари, соҳасини ривожлантириш борасидаги мавжуд муаммолар аниқланган ва уларни бартараф этиш йўллари бўйича таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқилган.

Республикамизда дори воситалари ишлаб чиқариш саноати йилдан-йилга ўсиб бориши билан бирга ишлаб чиқарилаётган маҳсулотларнинг сони ва хилма хиллиги талабга қараб ортиб бормоқда. Бу борада дори воситалари, тиббий буюмлар ва тиббий техникалар муомаласи тизимини яхшилаш бўйича комплекс чора-тадбирлар амалга оширилди, маҳаллий фармацевтика тармоғини ривожлантириш учун қулай шарт-шароитлар яратилди. Шуларни эътиборга олган холда аҳолини сифатли, самарали ва хавфсиз фармацевтика маҳсулотлари билан таъминлашни янада яхшилаш, маҳаллий ишлаб чиқарувчиларнинг ишлаб чиқариш ҳажмларини, илмий-техник ва экспорт салоҳиятини ошириш ҳамда ишлаб чиқарилаётган маҳсулотларни сифат кўрсаткичини тезкор усулда текшириш асосида ишлаб чиқариш самарадорлигини янада ошириш долзарб масалалардан бири ҳисобланади (1- ва 2-диаграммаларга қаранг).

Ушбу мақолада ишлаб чиқариш корхоналари ,интеграцион  ишлаб чиқариш корхоналарининг мамалакат иқтисодиётидаги ўрни,  интеграцион  маҳсулот ишлаб чиқариш корхоналарининг мақсади ҳақида маълумот берилган. Шунингдек Ўзбекистонда интеграцияларни ташкил этиш жараёнига таъсир этувчи омиллар борасида фикрлар келтирилган.

Қишлоқ хўжалик маҳсулотлари ишлаб чиқаришни  кластерлашнинг экономик моделлаштириш орқали тизимли таҳлил қилишнинг назарий асослари такомиллаштирилган.  Қишлоқ хўжалик маҳсулотлари ишлаб чиқаришни ривожлантиришнинг кластерлашда  асосий ишлаб чиқариш ресурсларидан самарали фойдаланиш кўрсатилган.

Мамлакатимизда ишлаб чиқаришни модернизациялаш бўйича олиб борилаётган ислоҳотлар нафақат корхоналарда ишлатиладиган техника ва технологик жараёнларни янгилашни, балки бошқарув ва ҳисобини ташкил этишда инновацион ёндашувни талаб этади. Шу нуқтаи назардан корхоналарда ишлаб чиқарилган маҳсулотларни баҳолашнинг амалиётда қўлланиладиган айрим жиҳатларини тадқиқ этиш катта аҳамиятга эга.

Жаҳон ер фонди бугунги кунда 13,4 млрд. гектарини ташкил этади. Унинг атиги 1,5 млрд. гектари, яъни 11% қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқариши учун  иқтисодий жиҳатдан қулай ҳисобланади. Уларнинг миқдори ва сифати табиий ва андропоген омиллар ва жараёнлар таъсирида йилдан-йилга камайиб бормоқда. Демак, глобал озиқ-овқат муаммосини ечиш ва қишлоқ хўжалигида фойдаланиш учун чекланган ер ресурсларининг самарадорлигини ошириш муҳим аҳамият касб этади.

Мамлакатимизда ишлаб чиқаришни модернизациялаш бўйича олиб борилаётган ислоҳотлар нафақат корхоналарда
ишлатиладиган техника ва технологик жараёнларни янгилашни, балки бошқарув ва ҳисобини ташкил этишда инновацион ёндашувни талаб этади. Шу нуқтаи назардан корхоналарда ишлаб чиқарилган маҳсулотларни баҳолашнинг амалиётда қўлланиладиган айрим жиҳатларини тадқиқ этиш катта аҳамиятга эга.

Озиқ-овқат масулотларини ишлаб чиқариш корхоналари, саноатни бошқа тармоқларининг корхоналарига нисбатан ўзига ҳосликга эгадирлар. Ишлаб чиқариладиган масулотларни кўпсонлилигидан ташқари, улар муайян шароитдаги истъемолчини талабаларидан келиб чиққан ҳолда ҳар хил ҳажмда ишлаб чиқарилади.

Тўқимачилик саноатида ишлаб чиқариладиган матоларнинг турлари жуда кўп бўлиб, тўқимачилик технологияси- нотўқима матолар ишлаб чиқариш ва саноатда фойдаланиш кўлами ортиб бормоқда. Нотўқима маҳсулотлар ишлаб чиқариш тўқимачилик, автомобил, авиятсия, кемасозлик саноатида қўлланиши саноатининг нисбатан янги соҳаси ҳисобланиб, бу турдаги маҳсулотлар арзонлиги, сифатининг ўзига хослиги, ишлаб чиқариш усулларининг хилма хиллиги билан ажралиб туради.

XIX асрдаги тўқимачилик корхоналарининг фаолияти узлуксиз ишлаб чиқариш жараёни учун хом-ашёнинг зарурий заҳирасини яратиш муаммосини ўткир қилиб қўйди. Заҳираларни яратишнинг биринчи методи бўлиб тақвимли бошқариш методи ҳисобланиб, бунда ишлаб чиқариш эҳтиёжлари учун хом-ашё маълум бир вақт даврини ҳисобга олиб олдиндан сотиб олинар эди. Бироқ, турли хилдаги олдиндан кўриб бўлмайдиган ҳолатлар (ўз вақтида буюртма бермаслик, таъминотчилар айби билан хом-ашёни етказиб бериш муддатлари бузилиши) билан боғлиқ ҳолда режалаштирилган санада хом-ашё етарли бўлмай қолар ва ишлаб чиқаришнинг тўхтаб қолиши рўй берарди.

Жаҳонда пахтани қайта ишлашда илмий асосланган замонавий техника ва технологияларини ишлаб чиқариш ва ишлаб чиқаришга жорий этиш доирасида кенг қамровли илмий-тадқиқот ишлари олиб борилмоқда. Бу борада, жумладан пахта тозалаш корхоналарининг асосий ускуналаридан бири бўлган 5ЛП линтерни ресурстежамкорлигини ошириш, ишлаш жараёнини автоматлаштириш, иш унумдорлигини ва ишлаб чиқарилаётган маҳсулотлар сифатини яхшилаш муҳим аҳамият касб этади. Шу билан бирга линтер учун ресурстежамкор такомиллаштирилган аралаштиргични ишлаб чиқиш, параметрларини асослаш, техник ва уруғлик чигитларни линтерлаш жараёнида техник чигитдан ёғ маҳсулоти олишига, уруғлик чигитни унувчанлик ва ҳосилдорлигига салбий таъсир этувчи механик шикастланиш даражасини камайтириш билан самарадорликни ошириш зарур ҳисобланади.

Мақола ишлаб чиқариш соҳасидаги кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик фаолиятини янада ошириш йўналишлари тўғрисида ёзилган. Ишлаб чиқариш соҳасидаги кичик бизнес субъектларини ҳуқуқий қўллаб-қувватлаш ва уларни фаоллаштириш тўғрисида фикрлар берилган.

Ушбу мақолада корхонада меҳнат унумдорлигини “Тошкент йўловчи вагонларини қуриш ва таъмирлаш заводи” АЖ мисолида саноат ишлаб чиқариш ходимларига ўртача йиллик маҳсулот ишлаб чиқариш даражасининг ўзгаришига таъсирини иқтисодий таҳлилнинг “Занжирли   боғланиш”   усулидан фойдаланган ҳолдаги таҳлили келтирилган.

Ушбу мақолада пахта-то‘қимачилик кластерларида ишлаб чиқариш заҳираларини бошқариш самарадорлигини ошириш масалалари таҳлил қилинган. Замонавий рақамли технологиялардан фойдаланган ҳолда, айниқса блокчейн технологиясини жорий этиш орқали заҳираларни аниқ ҳисобга олиш, шаффофликни таъминлаш ва логистика жараёнларини оптималлаштириш имкониятлари кўриб чиқилган. Тадқиқот доирасида “TСT Agro Cluster” МЧЖ мисолида блокчейн технологиясини жорий этиш бўйича инвестицион лойиҳа ишлаб чиқилган ҳамда унинг иқтисодий самарадорлиги баҳоланган. Хусусан, лойиҳанинг қопланиш муддати молиявий таҳлил усуллари орқали ҳисоблаб чиқилган ва инвестициянинг рентабеллиги асосланган. Олинган натижалар кластер тизимида ресурсларни самарали бошқариш ва рақобатбардошликни оширишда блокчейн технологиясининг аҳамиятини тасдиқлайди.

Қашқадарё вилояти хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятини ҳудудлараро кластерлашда  эконометрик таҳлил ва иқтисодий математик усуллардан фойдаланиб эконометрик  моделини қуриш ва прогноз қилиш механизмларининг назарий асослари такомиллаштирилган.  Хўжалик юритувчи субъектларни кластерлашда  асосий ишлаб чиқариш ресурсларидан самарали фойдаланиш, ёки умумийроқ айтганда эконметрик оделлаштириш орқали  ишлаб чиқаришни прогноз қилиш усуллари кўрсатиб утилган.

Мақолада, сувдан фойдаланишда қарор қабул қилиш тизими дастурий таъминотини ишлаб чиқишни янгича назарий асослари келтириган. Сувдан самарали фойдаланишда дастурий таъминотни ишлаб чиқиш йўлларини қўллашнинг афзаллик жиҳатлари ёритиб берилиб, сувдан фойдаланишда қарор қабул қилиш тизимини иммитация модели ёрдамида ҳудудлар бўйича мақбул вариантини танлаш масалалари очиб берилган. Бундан ташқари дастурий таъминотни асосий файллар тизими соҳада қандай қўлланилиши кўрсатиб берилган.

Цемент ишлаб чиқариш атроф-муҳит ифлосланишида муҳим ўрин тутиши кўрсатилган. Саноат ишлаб чиқаришидан чиқадиган чиқиндиларнинг салбий таъсири ҳақида умумий маълумот берилган. Асосий экологик ифлослантирувчи моддалар ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш чоралари кўриб чиқилган.

Ислоҳотларнинг янги босқичида республикамиз иқтисодиётининг деярли барча тармоқ ва соҳаларида ишлаб чиқаришни модернизациялаш, техник ва технологик жиҳатдан қайта жиҳозлаш тадбирларининг кенг кўламда амалга оширилиши рақобатдош маҳсулотлар ишлаб чиқариш имкониятларини кенгайтирмоқда. Бироқ, бу борадаги жиддий муаммо –
айрим маҳсулотларимиз таннархининг юқори даражада қолаётганлиги уларнинг рақобатдошлигига салбий таъсир кўрсатмоқда.

Қурилиш ғишт ишлаб чиқариш учун бир завод суткасига ўртача 5 тоннагача кўмир ёқилғиси сарфланади. Хоразм вилоятида туманлар кесимида йирик қурилиш ғишт ишлаб чиқариш заводларидан суткасига тахминан 300 тоннагача кўмир ёқилғиси ишлатилиб бундан 90 т атрофида учувчан кул чиқинди сифатида ажралиб чиқади, бу дегани Қурилиш ғишт ишлаб чиқариш заводларидан йилига таҳминан 32850 тонна атрофида кул чиқиндилари ажралиб чиқиб бугунги кунда завод чиқиндихоналарида йиғилмоқда.

Ушбу мақолада оқ бошли карам (Brassica oleracea L.) таркибидаги пектин моддаларини ўзига хос хусусиятлари уларнинг сифати ва хавфсизлиги, саноат миқёсида фойдаланиш, карам пулпасини пектиннинг янги манбаи сифатида кўриб чиқишнинг долзарблиги, пектин олиш бўйича тажрибалар натижалари тасвирланган. Физик-кимёвий кўрсаткичларни ўрганиш, биологик фаол моддадан фойдаланиш, эркин карбоксил гуруҳи, эстерланган карбоксил гуруҳи ҳақида маълумот олиш, карбоксил гуруҳларининг умумий миқдори ва пектинларнинг эстерланиш даражаси ҳамда уларни ишлаб чиқариш тизими, пектин ишлаб чиқариш технологиясини такомиллаштириш ҳамда улардан самарали фойдаланиш имкониятлари алоҳида таъкидланган.

Мақолада инвестицияларнинг иқтисодий моҳияти, инвестицияларни мазмуни, моҳияти, хусусиятлари, функциялари ва иқтисодиётни ривожлантиришдаги роли тадқиқ қилинган. Инвестицияларнинг макро ва микроиқтисодиёт даражасидаги функциялари таснифланган ва тавсифланган. Инвестицияларнинг функцияларини давлат, иқтисодиёт ва хусусий даражада таснифлашнинг зарурлиги асослаб берилган. ривожланган мамлакатларда инвестицияларни жалб қилиш орқали, ишлаб чиқариш ва қайта ишлаш саноатини ривожлантиришдаги роли баҳоланган ҳамда тўғридан-тўғри инвестицияларни жалб қилиш динамикаси таҳлил қилинган. Тадқиқот натижалари асосида умумий хулосалар шакллантирилган ва ривожланган мамлакатларда инвестицияларни жалб қилиш ҳамда самарали ўзлаштиришга қаратилган тавсиялар ишлаб чиқилган.

Асосий восита (капитал) – бу ишлаб чиқариш воситалари бўлиб, ишлаб чиқариш жараёнида кўп марталаб иштирок этади, ўзининг жисмоний (натурал) шаклини ўзгартирмасдан, бир неча ишлаб чиқариш цикллари давомида битта функцияни бажарган ҳолда ўз қийматини яратилаётган маҳсулот таннархига бўлаклаб ўтказади. 

Ушбу мақолада электр машинасозликда кукунли композицион материал асосидаги энергия самарадор магнит компонентларни олиш технологиясини ишлаб чиқиш буйича маълумотлар келтирилган. Кейинги йилларда энергия тежамкор технологиялар асосида электромашинасозлик саноатида ҳар хил энергия тежамкор технологияларни қуллаш устида ишлар олиб борилмоқда. Шу ишлардан бири темир кукуни асосда ишлаб чиқилган композицион магнит юмшоқ
материаллардан электр машиналар статор ва ротор ўзакларини ишлаб чиқиш ва улар асосида энергия самарадорлигига эришиш мумкинлиги масалалари ёритилган.

Ушбу мақолада иқтисодий жараёнларни прогнозлашда қулланиладиган эконометрик моделлар  ёритилган.

В данной статье приведены результаты исследования перенос-трансфер технологии в производство таблеток «Кетомакс». Исследования посвящались к переносу знаний и технологий на всех этапах жизненного цикла лекарственного средства на основе научных знаний о лекарственных продуктах и с учетом национальных и международных нормативных требований в области разработки, производства и обращения лекарственных средств. Показана важность учета аспектов, связанных с качеством лекарственных препаратов, на всех этапах переноса технологии.