Ушбу мақолада қишлоқ хўжалик тузилмаларини молиялаштириш ва кредитлаш механизмларининг назарий асослари афзалликлари, таҳлили ҳамда ривожлантириш истиқболларини такомиллаштириш ҳақида cўз боради. бугунги кунда қишлоқ хўжалиги дунё мамлакатларининг асосий қисмида, шу жумладан, Ўзбекистон Республикасида иқтисодиётнинг устувор тармоқларидан бири ҳисобланади. Шунингдек, Ўзбекистон Республикасидаги қишлоқ хўжалик тузилмаларини молиялаштириш ва кредитлашнинг истиқболларидаги мавжуд муаммолар ҳамда уларни бартараф этиш бўйича муаллиф ёндашувлари ва таклифлари келтирилган.

Жаҳон ер фонди бугунги кунда 13,4 млрд. гектарини ташкил этади. Унинг атиги 1,5 млрд. гектари, яъни 11% қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқариши учун  иқтисодий жиҳатдан қулай ҳисобланади. Уларнинг миқдори ва сифати табиий ва андропоген омиллар ва жараёнлар таъсирида йилдан-йилга камайиб бормоқда. Демак, глобал озиқ-овқат муаммосини ечиш ва қишлоқ хўжалигида фойдаланиш учун чекланган ер ресурсларининг самарадорлигини ошириш муҳим аҳамият касб этади.

Мақолада сигирларнинг сут маҳсулдорлигини оширишда ҳамда сут таркибидаги тўйимли моддаларнинг кўпайишига уларнинг рационидаги тўйимли моддалар ва алмашинувчи энергиясига боғлиқлиги сабабли уларни тўлақийматли, мувозанатлаштирилган тартибда озиқлантириш, кунига камида 5-6 км масофада юришини таъминлаш (мацион), энг муҳим омилларга боғлиқ эканлиги келтилган, шунингдек, ҳар бир хўжаликда мавжуд бўлган  ҳар хил озуқаларни қайта ишлаб, уларни майдалаб, аралаштирилган ҳолда туйимлилигини оширишни ташкил этилиши, натижада чорвачилик маҳсулотларини ошишига ва унинг сифати яхшиланишига ҳамда сут ва гўшт маҳсулотларини ишлаб чиқариш самарадорлигини ҳам ошиштга таъсир кўрсатиши келтирилган.

Мақолада мамлакатимиздаги хусусан Фарғона водийси вилоятларидаги мавжуд аграр тармоқ салоҳиятидан унумли фойдаланган ҳолда қишлоқ ҳудудларидаги ишлаб чиқариш имконятларидан самарали фойдаланиб, ҳудуддаги тадбиркорликда тузилмалари таркибида саноат улушини ошириш, қишлоқ хўжалигини жадал ривожлантиришга хизмат қиладиган янги турдаги агробизнес тузилмаларини ташкил қилиш, ҳамда уларнинг фаолиятига жахон тажрибасидаги энг самарали хисобланган агробизнес тузилмалари фаолиятини ўрганган ҳолда, иқтисодий таьсирчан бўлган инструментларини жорий қилиш бўйича амалий таклиф ва тавсияларимиз бериб ўтилган.

Мақолада тупроққа экиш олдидан ишлов беришда тракторлар ғилдираки изидаги тупроқнинг асоссий физик-механик хоссаларини ўзгаришини ва қишлоқ хўжалиги экинлари ҳосилдорлигига таъсирини  урганиш бўйича ўтказилган тадқиқотларнинг натижалари таҳлили келтирилган. Ўтказилган тадқиқотлар натижалари таҳлили бўйича Республикамизнинг  суғориладиган деҳкончилик зоналарида пахтадон юқори ҳосил олиш учун хайдов қатламидаги тупроқ зичлиги  1,1…1,3 г/см³  оралигида бўлиши керак эканлиги аниқланган. Ўтказилган тадқиқотлар натижалари бўйича «Магнум»-8940 тракторлари билан тузилган агрегатлар ёрдамида эрта баҳорда тупроқни экишга тайёрлашда,  тракторлар ғилдираги изидаги тупроқ зичлиги ва қаттиқлигининг 0…40см қатламда агротехник қийматидан 1,48 маротаба ортиши ҳамда дала рельефининг бўзилиши аниқланган. Мақолада тупроққа экиш олдидан ишлов беришда тупроқнинг зичланишин камайтишга йўналган муҳим тадбирлар тафсия қилинган.

Мақолада мамлакатимиздаги хусусан Фарғона водийси вилоятларидаги мавжуд аграр тармоқ салоҳиятидан унумли фойдаланган ҳолда қишлоқ ҳудудларидаги ишлаб чиқариш имконятларидан самарали фойдаланиб, ҳудуддаги тадбиркорликда тузилмалари таркибида саноат улушини ошириш, қишлоқ хўжалигини жадал ривожлантиришга хизмат қиладиган янги турдаги агробизнес тузилмаларини ташкил қилиш, ҳамда уларнинг фаолиятига жахон тажрибасидаги энг самарали хисобланган агробизнес тузилмалари фаолиятини ўрганган ҳолда, иқтисодий таьсирчан бўлган инструментларини жорий қилиш бўйича амалий таклиф ва тавсияларимиз бериб ўтилган.

Мақола методик характерга эга бўлиб, қишлоқ хўжалиги экинлари ҳосилдорлигида ўрганилаётган танланманинг ҳажми кичик бўлганда, нуқтавий статистик баҳо аниқлиги камаяди. Янги яратилган нав бўйича кўпи билан 3-5 йил тажриба утказилганидан, асосан кичик ҳажмли танланма тўпламлар билан ишланади, бундай ҳолларда интервалли статистик баҳо қўришнинг моҳиятини очишдаги аҳамиятлари келтирилган.

Сўнгги йилларда мамлакатимизда қишлоқ хўжалигини ривожлантириш, аграр соҳанинг барча тармоқларини молиялаштириш, ички бозорда нарх барқарорлигини таъминлаш, юқори қўшилган қиймат занжирини яратиш, аграр соҳани механизациялаш, маҳсулот етиштириш, харид қилиш ва сотишда бозор тамойиллари кенг жорий этилмоқда. Хусусан, қишлоқ хўжалигини молиялаштиришнинг қўшимча механизмлари ва молиявий воситаларини жорий этишни кенгайтириш мақсадида Молия вазирлиги ҳузуридаги Қишлоқ хўжалигини давлат томонидан қўллаб-қувватлаш жамғармаси ташкил этилган.

Қишлоқ хўжалиги ерлари инсониятнинг яшаши, камол топиши учун керак бўладиган озиқ-овқат маҳсулотларини етиштириладиган табиий ресурслар ҳисобланади. Ер ресурслари озиқ-овқат маҳсулотларини ишлаб чиқаришда асосий восита бўлиб хизмат қилади ва қишлоқ  хўжалик маҳсулотларини ишлаб чиқаришда жуда катта аҳамиятга эга. Шунинг учун ҳам ерни асраш ва ундан оқилона фойдаланиш инсоният олдида турган энг асосий вазифалардан бири ҳисобланади. “Ердан фойдаланиш” тушунчасининг нисбатан кўп тарқалган таърифи миқдорий нуқтаи назардан кўп қайт этилиб, ер ресурсларидан фойдаланиш жараёнларида жамият аъзолари, жисмоний ва юридик шахслар ўртасида ердан фойдаланиш борасидаги муносабатлар тушунилади

Маълумки, республикамизда соҳалар бўйича катта ўзгаришлар кузатилмоқда, жумладан қишлоқ хўжалигида ҳам кластер тизими фаолият юритмоқда. Бунда кластер ажратилган ер эгаси бўлиб, экинларни жумладан ғўзани экиб, парваришлаб, етиштирилган ҳосилни тўлиқ териб олиб, қайта ишлаб калава ип ва тайёр маҳсулот ишлаб чиқариб ўзи сотиш ҳуқуқига эгадир.

Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси аъзоси, “Дўстлик” ордени соҳиби, таниқли ёзувчи Собир Ўнарнинг қишлоқ ҳаёти, тоғ одамлари, шаҳардан туриб қараганда одмироқ бўлиб кўринадиган қадимий урф-одатлар, жайдари маросимлар, ўзаро меҳр-мурувват, оқибат, яхши қўшничилик ҳақидаги ҳикояларини, китобхонни фикр оламига бошловчи эсселарини ўқиган ўқирман беихтиёр олис ва сирли қишлоқ сари сайёҳат қилгандек бўлади.

Бугунги кунда дунё миқиёсида суғориш ва суғорма дехқончиликни ривожлантириш муаммоларини хал этилишида томчилатиб суғоришнинг ўрни, ахамияти ҳамда долзарблигини инобатга олган ҳолда, ушбу тизмни янада такомиллаштириш ва пахта майдонлари учун, қолаверса, суғориш майданлари учун тадбиқ этилиши учун ушбу мақолада тавсиялар келтирилади.

Ушбу мақолада  кўчат қалинлиги ва маъдан ўғитлар меъёрининг ғўзани Андижон-37 навини ўсиши ва ривожланишига таъсирини аниқлаш бўйича ўтказилган тадқиқотлар натижалари келтирилган. Тадқиқотларда кўчатлар сонини сийраклиги, маъдан ўғитлар ва сувдан самарали фойдаланиши сабабли ўсимликларни ўсиши ва ривожланишини кучайиши натижасида бақувват ва серҳосил ўсимликларда ҳосил элементлари ва кўсакларнинг сезиларли кўпайиши кузатилди.

Мaзкур мақолада дизель двигателлари ишлаш жараёнига дизель ёнилғисини ифлосланишларини таъсирини ўрганиш жараёни натижалари ёритилган.

Лалмикор майдонлар тупроқ иқлим шароитига мос бўлган, сувсизликка чидамли кузги юмшоқ буғдойнинг (Triticum aestivum L.) янги нав ва тизмаларини танлаш илмий тадқиқоти давомида 35 та нав ва тизмалар синовдан ўтказилди. Тадқиқот ўтказилган минтақанинг об-ҳаво шароитлари маълумотлари билан нав ва тизмалар ҳусусиятлари таққослаб баҳоланди.

Алмашлаб экишни тўғри ташкил этиш мақсадида фермерлар алмашлаб экиш тизимига қоплама экинларни қандай қилиб самарали киритиш мумкинлиги ҳақидаги билимга эга бўлишлари лозим. Бундан ташқари муайян хўжаликнинг ўзига хос шарт-шароитларига мос келувчи техникани танлай билиш муҳим аҳамиятга эга. Аксарият тўғридан-тўғри экиш сеялкалари оддий сеялкаларга қараганда оғирроқ бўлади.

Мақолада қишлоқ хўжалигида суғурта тизимини ривожлантириш бўйича олиб борилган чора-тадбирлар, бу борада қабул қилинган меъёрий-ҳуқуқий хужжатлар баён этилган. Шунингдек, ҳозирда юзага келган мавжуд муаммолар келтирилган ва ушбу муаммоларни ҳал этиш бўйича илмий асосланган ва амалий аҳамиятга молик таклифлар ишлаб чиқилган.

Мақолада Иккинчи жаҳон урушидан кейиеги йилларда совет давлатидаги солиқ тизими масалалри таҳлил этилган. Урушдан кейинги йилларда Ўзбекистон қишлоқ хўжалиги аҳволи, колхозчилар ва якка деҳқон хўжаликлари зиммасига юклатилагн солиқ миқдори ҳақида маълумот берилган.

Мамлакатимиз қишлоқ хўжалиги махсулотлари ҳисобланган полиз ва мева махсулотларини етиштириш бўйича жахонда ўз ўрнига эга ҳисобланади. Ҳозирги кунда мамлакатимизда етиштирилаётган қишлоқ хўжалиги махсулотларига бўлган талаб  жахоннинг бозорларида ўз ўрнига эга ва уларга бўлаётган талаб кун сайин ортиб бормоқда.  Январь-май ойларида қиймати 335 млн долларлик 615,6 минг тонна мева ва сабзавотлар экспорт қилинди. Бу ўтган йилнинг мос даври билан қараганда 44 минг тоннага кўп демакдир.

Мазкур мақолада Хоразм вилоятининг табиий-географик жойлашув ўрни, геологик ва геоморфологик тузилиши, гидрогеологик шароити ҳамда ўсимлик қоплами кенг ёритилган. Тадқиқотда Хоразм воҳаси Амударёнинг қуйи оқимида жойлашганлиги, унинг литолого-геоморфологик тузилиши, суғориш тизимлари ва ер ости сувлари ҳаракати қишлоқ хўжалиги фаолиятига қай даражада таъсир кўрсатиши илмий асосда баён этилган. Шунингдек, вилоятнинг геоморфологик районларга бўлиниши, ер ости сувларининг минераллашув даражаси ва тупроқ-ўсимлик қопламининг ўзаро боғлиқлиги таҳлил қилинган. Хоразм вилоятининг табиий шароити ва ресурс салоҳияти унинг қишлоқ хўжалиги йўналишида ривожланишини белгилаб берувчи асосий омил сифатида таъкидланган.

Бугунги кунда хавфсизлик тизимларида биометрикадан фойдаланиш оммалашиб бормоқда. Биометрикага асосланган тизимлар ҳар бир инсонни анатомик ўзига хослигига асосланади. Анатомик белгиларга юз, кўз қорачиғи, бармоқ излари, кафт каби биометрик белгилар киради. Юзни аниқлаш тизим самарадорлиги юздаги белгиларни ажратиб олиш самарадорлигига бевосита боғлиқ. Юз тасвири асосида шахсни таниб олиш одатда локал ва глобал белгилар асосида амалга оширилади. Локал белгиларни шакллантиришда юз тасвири алоҳида қисмларга ажратилади ва шакллантирилган локал белгилар асосида таниб олиш амалга оширади. Глобал белгиларни ажратиш эса бутун юз тасвирида белгиларни шакллантиришдан иборат бўлиб, улардан информативларини ажратиш орқали таниб олиш харажатларини камайтириш мумкин. Мазкур мақола юз тасвири информатив белгилар фазосини шакллантириш алгоритмларини таҳлилига бағишланган бўлиб, унда информатив белгиларни аниқлаш процедураси баён этилган бўлиб, юз тасвири информатив белгиларини ажратиш усул ва алгоритми таклиф этилган.

Ўзбекистон Республикаси иқтисодиётининг етакчи тармоқларидан бири қишлоқ хўжалиги ҳисобланади. Миллий иқтисодиётнинг қишлоқ хўжалиги секторини ривожлантириш Ўзбекистон Республикаси хукумати иқтисодий сиёсатининг асосий йўналишларидан бири ҳисобланади.

Мазкур тезисда иқтисодиётнинг муҳим тармоғи бўлган қишлоқ хўжалигини ривожлантиришда инвестицияларнинг аҳамияти ва уни жалб этишни ривожлантиришнинг долзарблиги таҳлили келтирилган.

Мамлакатимизнинг айрим макроиқтисодий кўрсаткичларидаги динамик ўзгаришлар тармоқ ривожланишида ўзаро алоқадорлик жиҳатларини тадқиқ этишда муҳим аҳамиятга эга ҳисобланади.  2023 йил якунларига кўра, Ўзбекистон Республикаси ЯИМи ҳажми жорий нархларда 1 066 569,0 млрд. сўмни ташкил этди ва 2022 йил билан таққослаганда 6,0 % га ўсди.

Мақолада лалмикор майдонларда сўнги йилларда (2021-2023йй.) беданинг касаллик ва зараркунандаларга, ташқи муҳитнинг ноқулай омилларига чидамли, баргдорли юқори озуқабоп сифатга эга бўлган навларини танлаш ҳамда юқори ҳосил берадиган маҳаллий янги навларини яратиш бўйичаолиб борилган беда нав ва тизмаларини ўрганиш натижалари асосида танлаб олинган юқори ҳосилли нав ва тизмаларнинг батафсил тавсифи ёритилган.