Bugungi kunda Si, a-Si, CdTe, Cu(In,Ga)(Se,S)₂ amteriallari asosidagi quyosh elementlari tijoratlashtirilgan. Hozirda ularning samaradorligi quyidagi  qiymatga teng: Si uchun η = 26,7% (lab.), η=24,4%, (modul);  a-Si- η = 14% (lab.), η=12,3%, (modul)¹; CdTe- η = 22,1% (lab.), η=19%, (modul)¹; Cu(InGa)Se -  η = 23,4% (lab.), η=19%, (modul)[1]. Shuningdek, turli kompaniyalar tomonidan Si,  CdTe, Cu(InGa)Se quyosh elementlari asosida ma’lum quvvatli (310- 450Watt) quyosh modullari ishlab chiqarilmoqda[2]. Ishlab chiqarilayotgan quyosh modullarining 95% Si asosidagi quyosh modullariga to’g’ri keladi[2]. 2020 yilda  mono-Si asosidagi quyosh modulidan 120,6 GW, poli-Si asosidagi quyosh modulidan 23,3 GW va yupqa qatlamli quyosh modullaridan 7,7 GW  quvvatga teng fotoelektrik stantsiyalar qurilgan². Ushbu fotoelektrik stantsiyalardan ishlab chiqarilayotgan elektr energiyasi, butun dunyoda ishlab chiqarilayotgan energiyaning 3,5% dan ortig’ini tashkil etadi[2].

Quyosh elektr stantsiyasining keng qamrovli tekshiruvi keltirilgan. Operatsion muammolarga duch keldi va vaziyatni baholash zarur edi, chunki elektr stantsiyasidoimiy ravishda kutilgan eng yuqori quvvatdan sezilarli darajada past elektr energiyasini ishlab chiqaradi. Tadqiqot tasdiqladi ko'rsatkichlarning pasayishiga sanoat parkining ifloslanishi sabab bo'ladi quyosh tizimi yonida joylashgan an'anaviy elektr stantsiyasining natijalarning to'g'riligi tasdiqlangan quyosh elektr stansiyasida termal tasvirlash va laboratoriya sinovlaridan foydalanish. Laboratoriya vaqtida Sinovlarda 1063 ta quyosh panellarining elektr quvvati, shuningdek, ularning shikastlanishi va keyingi termografiya sinovlari bilan hayotni qisqartiruvchi ta'sir. Yuzaki axloqsizlik bir necha muhim sabab bo'ladi energiya ishlab chiqarish jarayonida muammolar. Elektr uzilishlari kichik muammo va barqaror ishlab chiqarishdir uzoq muddatli istiqboldagi asosiy maqsaddir. Agar quyosh modullarining ishdan chiqishi va yo'q qilinishi ko'proq sabab bo'lsa jiddiy zarar, fotovoltaik elektr stantsiyalarining ishlash muddati qisqartirilishi mumkin.

Ushbu maqolada Quyosh ham yulduz ekanligi va Quyoshdagi dog’larning Yer sayyorasiga ta’siri aks ettirilgan. Yulduzlar ichida Yerga eng yaqini hisoblangan Quyosh osmondagi milliardlab yulduzlarning fizik tabiatini o’rganishda muhim ahamiyat kasb etishi yoritib berilgan.

Ushbu maqola quyosh energiyasi haqida ma’lumotlar va quyosh energiyasining qishloq xo'jaligi va agrosanoatni rivojlantirishdagi potentsial rolini o'z ichiga oladi. Quyosh energiyasining afzalliklaridan foydalanish va turli xil agrotexnika ishlarini bajarish uchun mo’ljallangan. Bundan tashqari, qishloq xo'jaligini turli yo'llar bilan qo'llash orqali takomillashtirish bo'yicha hozirgacha olib borilgan tadqiqotlar ham ushbu maqolada yoritib berilgan. Ushbu maqola energiya tadqiqotchisi va fermerlar o'rtasida turli xil xususiyatlarga ega quyosh energiyasidan foydalanishni qanday muvofiqlashtirishni o’rgatadi.

Ushbu maqolada 10,044 MVt quvvatga ega quyosh elektr stantsiyasining keng qamrovli tekshiruvi keltirilgan. Operatsion muammolarga duch keldi va vaziyatni baholash zarur edi, chunki elektr stantsiyasidoimiy ravishda kutilgan eng yuqori quvvatdan sezilarli darajada past elektr energiyasini ishlab chiqaradi. Tadqiqot tasdiqladi ko'rsatkichlarning pasayishiga sanoat parkining ifloslanishi sabab bo'ladi quyosh tizimi yonida joylashgan an'anaviy elektr stantsiyasining natijalarning to'g'riligi tasdiqlangan quyosh elektr stansiyasida termal tasvirlash va laboratoriya sinovlaridan foydalanish. Laboratoriya vaqtida Sinovlarda 1063 ta quyosh panellarining elektr quvvati, shuningdek, ularning shikastlanishi va keyingi termografiya sinovlari bilan hayotni qisqartiruvchi ta'sir. Yuzaki axloqsizlik bir necha muhim sabab bo'ladi energiya ishlab chiqarish jarayonida muammolar. Elektr uzilishlari kichik muammo va barqaror ishlab chiqarishdir uzoq muddatli istiqboldagi asosiy maqsaddir. Agar quyosh modullarining ishdan chiqishi va yo'q qilinishi ko'proq sabab bo'lsa jiddiy zarar, fotovoltaik elektr stantsiyalarining ishlash muddati qisqartirilishi mumkin.

Ushbu maqola quyosh energiyasi haqida ma’lumotlar va quyosh energiyasining qishloq xo'jaligi va agrosanoatni rivojlantirishdagi potentsial rolini o'z ichiga oladi. Quyosh energiyasining afzalliklaridan foydalanish va turli xil agrotexnika ishlarini bajarish uchun mo’ljallangan.

Taklif etilayotgan qurilmaning optimal ish rejimini aniqlash asosida quyosh radiatsiyasini maksimal oqimlarida suv chuchitgichlarida quyosh energiyasining isrofi uning kondentsat ishlab chiqarish koʼrsatkichiga salbiy tasirini aniqlanildi va yaratilgan samarali quyosh chuchitgichi uchun bevosita talluqli va hisoblashlariga kerak boʼlgan differentsial tenglamalarni aniqlash va shular aososida issiqlik balans tenglamasini yaratildi.

Ushbu maqolada quyosh elektr stansiyalarining asosiy turlari va ularning ishlash rejimlari ko‘rib chiqiladi. Quyosh energiyasini elektr energiyasiga aylantirish texnologiyalari, ularning afzallik va kamchiliklari tahlil qilinadi. Mavzuning dolzarbligi energiya xavfsizligi va ekologik barqarorlik bilan bog‘liq. Maqola davomida quyosh panellari asosidagi fotovoltaik tizimlar, konsentratli quyosh stansiyalari va ularning ishlash tartiblari o‘rganiladi.

Mazkur maqolada quyosh energiyasidan foydalanish orqali qishloq xo‘jaligi sohasida energiya tejamkorligini oshirish masalalari yoritilgan. Sug‘orish, issiqxona isitish, sovitish, yoritish va boshqa jarayonlarda quyosh panellarini qo‘llash usullari, ularning iqtisodiy samaradorligi, ekologik foydasi hamda simulyatsiya asosida tahlil qilish imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi.

Zamonaviy dunyoda energiya manbalarining diversifikatsiyasi va ekologik barqaror rivojlanish muhim ahamiyat kasb etmoqda. An’anaviy yoqilg‘i manbalarining cheklanganligi va atrof-muhitga salbiy ta’siri fonida, qayta tiklanadigan energiya manbalariga, xususan, quyosh energiyasiga e’tibor kuchaymoqda. O‘zbekiston geografik joylashuvi jihatdan quyosh nuri resurslariga boy bo‘lib, yil davomida o‘rtacha 3000 soatdan ortiq quyosh yoritilishi mavjudligi bilan ajralib turadi. Bu omil mamlakatda quyosh fotoelektr stansiyalari (QFS) qurilishi va rivojlanishiga katta imkoniyat yaratadi.

Ushbu maqolada aholi xonadonlarining energiya mustaqilligini ta’minlashda shamol va quyosh energiyasidan foydalanishning ahamiyati tahlil qilinadi. Qayta tiklanadigan energiya manbalarining samarali ishlatilishi, shu jumladan mini shamol va quyosh elektr stansiyalari orqali, aholining energiya ta’minotini barqarorlashtirish va iqtisodiy samaradorlikni oshirish mumkinligi ko‘rsatilgan. Tadqiqotda O‘zbekistonning qishloq va shaharlardagi turar-joylarida bunday tizimlarning o‘rnatilishi, shu bilan birga, ekologik va iqtisodiy jihatlari baholandi. Maqola, shuningdek, mini energiya tizimlarining yirik elektr tarmoqlaridan ajralgan hududlarda, ayniqsa, energiya uzilishlari ko‘p bo‘lgan joylarda foydalanuvchilarga qanday yordam berishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Quyosh energiyasi — XXI asrning eng muhim energiya manbalaridan biri. Yerga tushadigan quyosh nuri yil davomida koinotda eng ko'p mavjud bo'lgan energiya manbai bo'lib, bu energiyani to'g'ridan-to'g'ri elektr energiyasiga aylantiradigan qurilmalar — quyosh panellari (yoki fotovoltayik tizimlar) tashkil etadi. Quyosh panellari nafaqat energiya ishlab chiqarish, balki atrof-muhitni muhofaza qilish va energiya resurslarini diversifikatsiya qilishda ham katta ahamiyatga ega.

Ushbu maqolada quyosh panellarini changlanishdan tozalashni monitoring qilish usullari o‘rganilgan. Changlanish quyosh panellarining samaradorligini sezilarli darajada kamaytiruvchi muhim omil hisoblanadi. Tadqiqot davomida infraqizil va lazer texnologiyalariga asoslangan sensorlar yordamida chang miqdorini aniqlash hamda tozalashdan keyingi samaradorlikni kuzatish imkoniyatlari tahlil qilindi. Tashkent shahridagi changli hududda o‘tkazilgan tajribalar asosida samaradorlik va changlanish o‘rtasidagi bog‘liqlik ko‘rsatildi. Monitoring tizimi quyosh panellarining ishlash samaradorligini oshirish va texnik xizmatni avtomatlashtirish uchun amaliy ahamiyatga ega

Ushbu maqolada quyosh kollektorining uning temperature koeffisiyentini issiqlik izolyatsiyasi  bilan o’lchash quyosh kollektorining effektivligini baholash haqida va quyosh kollektorining effektivligini issiqlik izolyatsiyasining funksiyasi sifatida aniqlash haqida mulohazalar yuritiladi.

Ushbu maqola O‘zbekiston sharoitida quyosh panellarida to‘plangan chang tarkibini o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda quyosh panellari yuzasida chang qatlami qalinligining samaradorlikka va yorug‘lik o‘tkazuvchanligiga ta’siri o‘rganildi. Paneldan olingan chang namunalari laboratoriyada tahlil qilinib, uning asosiy tarkibiy qismlari aniqlandi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, chang qatlami panellar samaradorligini 15-25% gacha pasaytiradi va yorug‘lik o‘tkazuvchanligini sezilarli darajada kamaytiradi. Tadqiqot yakunida quyosh panellarining samaradorligini oshirish uchun avtomatlashtirilgan tozalash tizimlarini joriy etish va maxsus qoplamalar ishlatish bo‘yicha takliflar berildi.

Maqolada KQESni joriy etish bosqichlari, hudud tanlashdan boshlab qurilish va ekspluatatsiyaga qadar, batafsil ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, energiya ehtiyojlarini aniqlash, texnologiyalarni tanlash va tizimni optimallashtirish kabi loyihalash elementlariga alohida e’tibor qaratilgan.

O‘zbekiston Markaziy Osiyodagi eng ko‘p aholiga ega davlatlardan biri bo‘lib, uning energiya ehtiyojlari urbanizatsiya va iqtisodiy o‘sish tufayli doimiy ravishda oshib bormoqda. Mamlakatning energiya tizimi asosan tabiiy gazga tayanadi, bu esa ekologik va iqtisodiy muammolarni keltirib chiqaradi. Shu bilan birga, O‘zbekistonning quyosh energiyasi salohiyati yuqori bo‘lib, yiliga o‘rtacha 300 quyoshli kun va 4.52 kVt-soat/m² kunlik global gorizontal nurlanish (GHI) mavjud (IEA - Solar Energy Policy). Quyosh panellari xonadonlarga o‘rnatilishi orqali nafaqat energiya xarajatlarini kamaytiradi, balki ortiqcha energiyani davlatga sotish orqali qo‘shimcha daromad keltiradi, bu esa kambag‘allikni kamaytirishda muhim vosita sifatida xizmat qiladi. Ushbu maqola quyosh panellarining iqtisodiy foydasini, kambag‘allikni kamaytirishdagi rolini va O‘zbekistonning turli mintaqalaridagi ta’sirini tahlil qiladi.

Mazkur  maqolada  qadimgi  davr  mashhur  astronom  olimlari  va  ularning  olib borgan   astronomik   tadqiqotlari va geliotsentrik ta‘limot g`oyasini bo`yicha o`tkazgan tadqiqotlar haqida tahliliy mulohazalar berilgan. Inson hayoti tabiat bilan bog‘liq bo‘lgani uchun kishilar qadim zamonlardanoq o‘zlari yashaydigan joy tabiatini yaxshi bilishga harakat qilishgan. O‘zlari yashaydigan joyning hamda borgan yerlarining eng sodda xaritalarini chizishgan. Shu yo‘l bilan geografik ma’lumotlar to‘plana borgan. Bizni o’rab turgan olam qanchalik ko’plab mo’jizalarga boy ekanligi, unda yulduzlar, oy va quyosh harakati ilohiy qonuniyat asosida ishlashi haqida qiziqarli malumotlar keltirilgan.

Keyingi 30-35 yil davomida quyoshli isitish tizimlariga ega bо‘lgan kо‘p sonli obektlar yaratilgan va tahlil qilingan. Lekin ularning tadqiqot natijalari texnikaviy-iqtisodiy kо‘rsatgichga ega bо‘lgan biron bir aniq tizim yoki yechimini tanlash va ularni keng qо‘llashga tavsiya etish imkoniyatlarini bermaydi. Shuning uchun quyoshli isitish tizimlarining texnik-iqtisodiy kо‘rsatkichlarini о‘rganish bu tizimning energiya tejamkorligini asoslashning birdan bir yо‘lidir.

O’zbekistonda bugungi kunda quyosh energiyasi orqali energiya generatsiya quvvati 1,5 GW ga yetgan, generatsiya asosan yirik loyihalar hamda aholi va tadbirkorlik subyektlarining uy tomlariga o’rnatilgan quyosh panellari hisobiga amalga oshirilmoqda. Kelajakda jami energiyada quyosh energiyasi ulushini 2030 yilga kelib 40% gacha oshirish rejalashtirilgan, bu issiqxona gazlarini kamaytirish va energiya xavfsizligini yaxshilashga yordam beradi.

Foto-issiqlik-termoelektrik generator asosan uchta qismdan fotoelement, termoelektrik
generator va quyosh havo isitgich kollektorining birlashtirilganidan iborat[1]. Foto-issiqliktermoelektrik generator bir vaqtning o’zida quyosh energiyasini ham elektr energiyasi ham
issiqlik energiyasiga aylantiradi. Ma’lumki fotoelement va termoelektrik generator elektr
energiyasi ishlab chiqaradi. Quyosh havo isitgich kollektori esa quyosh energiyasini issiqlik
energiyasiga aylantiradi.

Quyosh va shamol elektr stansiyalaridan birgalikda foydalanish mumkin. Quyosh panellarining zaif tomonlari bor, ya'ni yomg'irli yoki bulutli ob-havo shaoitlarida ishlab chiqarayotgan elektr energiyasi kamayadi. Shamol generatorlari uchun esa doimiy esadigan shamol mavjud bo’lishi kerak. Shunday qilib ularni birlashtirish orqali barqaror tizim sifatida foydalanishimiz mumkin, bu odatda gibrid tizim deb ataladi.

Ushbu maqolada quyosh panellarini changlanishdan tozalashning usullari va ularning afzalliklari o‘rganilgan. Tadqiqotda Tashkent shahridagi chang ko‘p bo‘lgan hududlarda to‘plangan ma’lumotlar asosida turli tozalash usullarining samaradorligi va iqtisodiy jihatlari tahlil qilingan. Changlangan panellarning samaradorligi o‘rtacha 30% ga pasaygani, tozalashdan so‘ng dastlabki holatga qaytgani aniqlangan. Turli tozalash texnologiyalari, jumladan, qo‘lda tozalash, avtomatlashtirilgan tizimlar, suv bilan yuvish va nano qoplamalarning samaradorlik darajalari solishtirilib, ularning iqtisodiy afzalliklari ko‘rsatilgan. Ushbu tadqiqot quyosh panellarining uzoq muddatli samaradorligini ta’minlashda tozalashning muhimligini ko‘rsatadi va amaliy tavsiyalar beradi.

O’rta Osiyo xalqlarining dehqonchilikda erishgan yutuqlari. Zardo‘sht quyosh kalendari. VII asrda Zardo‘sht quyosh kalendarining isloh qilinishi. Xorazm quyosh kalendari. Abu Rayhon Buruniyning “Osor-ul boqia” asarida Xorazm quyosh kalendari haqidagi ma’lumotlar.  Muchal kalendari. Mahmud Qoshg‘ariyning “Devonu lug‘otut turk” asarida muchal kalendari haqidagi ma’lumotalari XX asrda O‘zbekistonda qo‘llanilagan kalendarlar

Quyosh nurining yer sirtiga tushayotganida uni qanday burchak ostida urilishi
va yil davomida o’zgarishini aniqlab. Fotorezistorlarni quyosh palellariga qo’llagan holda uni
burchakka burish yorug’lik energiyasidan unumli foydalanish choralarini ko’rib chiqish.