Mazkur maqolada qator tilshunos olimlarning so‘z va so‘z birikmalari xususidagi ilmiy-nazariy qarashlari o‘rganib chiqilgan holda, tilshunoslikda so‘z va so‘z birikmalarining lingvistik xususiyatlari chuqur tadqiq qilinib, so‘z va so‘z birikmalarining o‘xshash hamda farqli tomonlari, ularning gap ichida va gapdan tashqari holatlardagi vazifalari, o‘ziga xos jihatlari o‘rganiladi, shuningdek, so‘z birikmasining so‘z, qo‘shma so‘z, gap va iboradan farqlari xususida ham to‘xtalib o‘tiladi.

So‘z-nutq Alloh taoloni insonga bergan ulug‘ ne’matlaridan biri. So‘z bilan odamlar bir-birlariga o‘zlarining  hohishlari, istaklarini bildiradilar. So‘z bilan kishi o‘zi haqidagi, narsalar haqidagi haqiqatni bayon qiladi. So‘z bilan kishi o‘zini roziligini, noroziligini isxor qiladi. So‘z bilan kishining aqli-iymoni ko‘riladi. So‘z bilan ummatlar yuksaladi, yoki fitnaga duchor bo‘ladi. So‘z bilan insonlar maqtaladi, yoki yomonlanadi. So‘z insonlar qalbining tarjimoni. So‘z insonni ichki dunyosining ko‘zgusi. Gapirayotgan gapiga qarab, u odamni ichki dunyosi qandayligini bilsa bo‘ladi. So‘z inson ruhiyatini, iqtidori, istedodi talantini ko‘zgusi. So‘z insoning hosilasi, so‘z bilan biz insonlar Robbimizga itoat qilamiz, yoki osiy bo‘lamiz. So‘z bilan inson boshqa odamlar orasini yo isloh qiladi, yoki buzadi. So‘z bilan inson najotga yetadi, yoki abadiy halokatga uchraydi. Musulmon odam so‘zlar ekan uni so‘zi odamlarni qalbini jamlashi kerak.

So‘z yasalishi tilshunoslikning (leksikologiya, grammatika kabi) mustaqil sohalaridan biri bo‘lib, u yangi so‘z yasalishi, so‘z yasash usullari va, umuman, so‘z yasalishi bilan bog‘liq bo‘lgan hodisalarni o‘rganadi. So‘z yasalishi termini ikki xil hodisaga nisbatan qo‘llanadi: 1) umuman, so‘z yasalishi, so‘z hosil qilinishi hodisasini; 2) tilshunoslikning so‘z yasalishi bilan bog‘liq hodisalarni o‘rganuvchi bo‘limni bildiradi. So‘z yasash, qanday usul bilan bo‘lsa-da, yangi so‘z hosil qilish demakdir: ish + chi - ishchi, hozir + javob - hozirjavob, besh yil + lik - besh yillik kabi.

Mazkur tezisda o‘zbek tilida so‘z birikmalarining semantik tuzilishi, ularning ma’no jihatidan o‘zaro bog‘lanish shakllari va nutqdagi ifoda imkoniyatlari tahlil qilinadi. Bosh va tobe so‘zlarning semantik aloqasi, ma’no kengayishi hamda kontekstual omillar asosida so‘z birikmalarining mazmuniy tuzilishi ochib beriladi.

Ushbu maqolada ingliz va o‘zbek tillaridagi so‘z turkumlari tasnifining kategoriyaviy-grammatik asoslarini kognitiv va tipologik yondashuvlar nuqtai nazaridan o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqot davomida ikki tilning morfologik tuzilmalari, sintaktik imkoniyatlari va semantik-pragmatik xususiyatlari asosida so‘z turkumlarining shakllanishi, o‘zgaruvchanligi va kontekstual moslashuv darajasi qiyosiy tahlil qilinadi. Ingliz tilining analitik-flektiv tabiati va o‘zbek tilining aglutinativ xususiyatlari asosida har bir tilga xos bo‘lgan kategoriya modeli ochib beriladi. Ayniqsa, konversiya, funksional siljish, affiksal differensiyatsiya va paradigma barqarorligi kabi lingvistik hodisalar orqali so‘z turkumlari tizimidagi umumiylik va tafovutlar chuqur yoritiladi. Tadqiqot natijalari tilshunoslikdagi universal va tipologik kategoriya tushunchasini kengaytirishga xizmat qiladi. Natijalar ingliz va o‘zbek tillarini o‘rganishda, shuningdek, kontrastiv tilshunoslik tadqiqotlarida muhim ahamiyatga ega bo‘lishi mumkin.

Ushbu maqolada ingliz va o‘zbek tillaridagi so‘z turkumlari tasnifining kategoriyaviy-grammatik asoslarini kognitiv va tipologik yondashuvlar nuqtai nazaridan o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqot davomida ikki tilning morfologik tuzilmalari, sintaktik imkoniyatlari va semantik-pragmatik xususiyatlari asosida so‘z turkumlarining shakllanishi, o‘zgaruvchanligi va kontekstual moslashuv darajasi qiyosiy tahlil qilinadi. Ingliz tilining analitik-flektiv tabiati va o‘zbek tilining aglutinativ xususiyatlari asosida har bir tilga xos bo‘lgan kategoriya modeli ochib beriladi. Ayniqsa, konversiya, funksional siljish, affiksal differensiyatsiya va paradigma barqarorligi kabi lingvistik hodisalar orqali so‘z turkumlari tizimidagi umumiylik va tafovutlar chuqur yoritiladi. Tadqiqot natijalari tilshunoslikdagi universal va tipologik kategoriya tushunchasini kengaytirishga xizmat qiladi. Natijalar ingliz va o‘zbek tillarini o‘rganishda, shuningdek, kontrastiv tilshunoslik tadqiqotlarida muhim ahamiyatga ega bo‘lishi mumkin.

Ushbu maqolada so‘z yasalishi masalasini ayrim  o‘zbek tilshunos olimlari tomonidan o‘rganilishi hamda ularning fikr mulohazalri haqida so‘z yuritiladi. Shuningdek, Alisher Navoiyning Muhokamat ul-lug‘atayin asaridagi ayrim yasama so‘zlar va  qomusiy olim Mahmud Qoshg‘ariyning XI asrda yaratilgan ,, Devonu lug‘tit turk   “ asaridagi ayrim yasama so‘zlar va ular qanday usulda yasalganiligi aytib  o‘tiladi.

Ushbu maqola tilning grammatik vositalaridan biri bo‘lmish ot so‘z turkumining tavsifiga bag‘ishlangan. Ot so‘z turkumining ifoda doirasini kengaytirish vositasi sifatidagi ahamiyati tufayli turli tillarda ko‘plab tadqiqotlar mavzusi hisoblanadi. Nemis tilining materialida ot guruhi ko‘plab germanistlarning asarlarida keng qamrovda yoritilgan. Muallif tomonidan ot so‘z birikmalarini tadqiq qilish doirasida olingan natijalar mazkur masalaga sintaksis va semantikaning o‘zaro ta’siri bo‘yicha ko‘plab savollarni qo‘yish va aniqlashtirish imkonini beradi

mazkur maqolada so‘z, uning birikish usullari, semantik tuzilishi va boshqa so‘zlar bilan aloqasi yoritilgan. So‘zlarning leksik, grammatik xususiyatlariga ko‘ra so‘z turkumlariga ajratilishi va klassifikatsiyalanishi shuningdek, so‘z va so‘z birikmalari paradigmasining vujudga kelishi bayon etilgan.

Ushbu maqolada ingliz adabiyotida, xususan, Bernard Shou dramatik asarlarida morfologik innovatsiyalarning lingvostilistik xususiyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda morfologik innovatsiyalar – yangi so‘z yasash usullari, prefiks va suffikslar orqali hosil qilingan neologizmlar, qo‘shma so‘zlar hamda grammatik me’yorlarni buzib ishlatish natijasida yuzaga kelgan lingvistik birliklar sifatida izohlanadi. Shakespir, Dikens, Joys va Orvell ijodidagi so‘z yasash innovatsiyalarining tahlili orqali Bernard Shouning dramaturgiyasidagi morfologik yangiliklar bilan uzviy bog‘liqligi ko‘rsatib berilgan.

Mazkur maqolada boshlang‘ich sinf ona tili darslarida so‘z birikmasi va gap ustida ishlashning vazifalari hamda asosiy bosqichlari haqida fikr yuritilib, boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida so‘z birikmasini ajrata olish, gapni to‘g‘ri tuza olish, ulardan nutq paytida to‘g‘ri foydalana olish ko‘nikmalarini shakllantirish haqida, hamda gapda so‘zlarning bo‘g‘lanishi, so‘z birikmasini o‘quvchilarga tushuntirishda foydalanish mumkin bo‘lgan metodlar haqida ma’lumotlar berib o‘tiladi..

Boshlang‘ich ta’lim — bola tafakkuri shakllanadigan, bilimga qiziqish uyg‘onadigan muhim bosqich. Ayniqsa, ona tili darslarida so‘z turkumlarini, jumladan sifatni o‘rgatish o‘quvchining ta’rif berish uchun so‘z boyligini, kuzatuvchanligini, narsa va buyumlarga ijobiy yoki salbiy fikrlash qobiliyatini rivojlantiradi. Sifat — narsaning belgisini bildirib, qanday? qanaqa? qaysi? so‘roqlaridan biriga javob bo‘lib keluvchi mustaqil so‘z turkumi bo‘lib, o‘quvchilarga uni turli metodlar yordamida tushuntirish orqali ularning tasavvurini kengaytirish mumkin

Ushbu maqolada ingliz tilidagi halol mahsulotlar reklama shiorlarida qo‘llanilgan so‘z o‘yinlari va ularning pragmatik xususiyatlari tahlil qilinadi. Halol mahsulotlar, avvalo, musulmon iste’molchilarga mo‘ljallangan bo‘lib, ularni targ‘ib qilishda madaniy, diniy va ijtimoiy qadriyatlar alohida e’tiborga olinadi. Reklama matnlarida so‘z o‘yinlari mahsulot sifatini ta’kidlash, auditoriya bilan hissiy aloqani mustahkamlash va brendni ajratib ko‘rsatishda samarali vosita sifatida xizmat qiladi. Maqolada halol mahsulotlar reklamasida pragmatik yondashuvlar va so‘z o‘yinlaridan foydalanish orqali yuqori darajadagi ta’sirga erishish imkoniyatlari yoritilgan.

Ushbu maqola so‘z birikmalarining tushunchasi, turlari, samarali muloqotdagi ahamiyati hamda til o‘rganish va o‘qitishga ta’sirini o‘rganadi. Maqolada so‘z birikmalarining lug‘at boyligini oshirishdagi muhimligi muhokama qilinadi va o‘rganuvchilar duch keladigan qiyinchiliklarni yengib o‘tishda samarali o‘qitish usullari taqdim etiladi. So‘z birikmalarining kommunikativ tahliliga urg‘u berish orqali, ushbu maqola ularning tabiiy va samarali til qo‘llanishini rivojlantirishdagi muhim rolini ko‘rsatib berishga qaratilgan.

Mazkur maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining so‘z boyligini kengaytirishga xizmat qiluvchi pragmatik o‘quv topshiriqlari ishlab chiqish modeli taklif qilinadi. So‘z boyligini oshirishga yo‘naltirilgan topshiriqlar o‘quvchining nutqiy faolligini oshiradi, kommunikativ kompetensiyasini shakllantiradi va ijodiy fikrlashga zamin yaratadi.

Emotsional leksika so‘zlovchi yoki yozuvchi his-tuyg‘ularini ifodalashi uchun foydalanadigan so‘z yoki so‘z birikmalaridir. Emotsional va baholovchi so‘zlar boyligi milliy ong, milliy madaniyat, an’ana va urf-odatlar bilan uzviy bog‘liq. Tilda hissiyotlarni namoyon etish maxsus hissiyotga oid so‘z va so‘z birikmalari yordamida amalga oshiriladi.

Ushbu maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini bilan ona tili darslari jarayonida so‘zning qanchalik qudratli qurol ekanligi, har bir so‘z rang-barang  ma’no va mazmunga ega ekanligi takidlangan, so‘z ma’nosi ustida ishlashda rasmli-izohli o‘quv lug‘atlaridan foydalanish, o‘quvchilarning ilmiy salohiyati yanada oshirishga xizmat qilishi haqida so‘z yuritilgan.

Mazkur maqolada avtomatik xulosalash tizimlarida tabiiy tilni qayta ishlash jarayonida so‘z turkumlarini aniqlash bilan bog‘liq muammolar va ularning yechimlari tahlil qilinadi. Sun’iy intellekt asosidagi matn tahlil modellarida so‘z turkumlarini to‘g‘ri belgilash, semantik bog‘liqlikni aniqlash va sintaktik tuzilmani tushunish darajasiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Tadqiqotda zamonaviy til modellari (BERT, GPT, RoBERTa va boshqalar) asosida o‘zbek tili uchun morfologik teglar yaratish, shuningdek, statistik va neyron yondashuvlar integratsiyasi orqali aniqlikni oshirish imkoniyatlari o‘rganiladi. Shuningdek, resurslar yetishmasligi, turli tildagi sintaktik xususiyatlar farqi va ko‘pma’nolilik (polysemy) kabi muammolarga ilmiy asoslangan yechimlar taklif etiladi.

Tilshunoslar ko‘p yillar davomida so‘z turkumlarini o‘rganib, ularni tasniflab kelayotganiga qaramasdan, hamon aniq bir to‘xtamga kelinmaganligining guvohi bo‘lamiz. Bunday deyishimizga asosiy sabab leksemalarni ma’lum bir sinfini aniqlashda sub’yektiv usullar bo‘lsada tilshunoslarning so‘z turkumlarini turlicha tasniflashiga duch kelamiz. Ingliz tilshunosligida aksariyat ko‘pchilik olimlar so‘z turkumlarini asosan, uch tamoyilga asosan, ya’ni ma’no, shakl va gap qurilmasida bajaradigan vazifasiga ko‘ra tasniflaydi.

Mazkur maqolada boshlang‘ich sinflarda ona tili darslarida sifat so‘z turkumini o‘qitish metodikasi har tomonlama yoritib berilgan bo‘lib, unda sifatning grammatik va semantik xususiyatlari, ularni o‘quvchilarga tushuntirish usullari va ta’lim jarayonida interfaol metodlar yordamida erishiladigan samaradorlik, shuningdek, zamonaviy texnologik yechimlar qo‘llanilishi batafsil tahlil qilingan. Shuningdek, maqolada sifatni o‘rgatishda yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan muammolar, ularni bartaraf etish yo‘llari va darslarni boyituvchi qo‘shimcha didaktik materiallar keltirilgan, bu esa maqolani boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari uchun nafaqat nazariy, balki amaliy qo‘llanma sifatida ham foydalanishga yaroqli qiladi.

Ushbu maqolada o'zbek tilshunosligida so‘z turkumlari o'rganilishi, so'z turkumlariga ajratish tamoyillari haqida fikr mulohazalar bayon qilingan.

Maqolada hozirgi o‘zbek tilining so‘z birikmalari va gap tuzilishi tarixiy taraqqiyot jarayonida qanday shakllanganligi yoritilgan. Qadimgi turkiy va eski davr tilining sintaktik qurilishi bilan hozirgi zamon o‘zbek tili sintaksisi qiyosiy tahlil qilingan. Ayniqsa, morfologiya va leksikadagi o‘zgarishlarning sintaksis taraqqiyotiga ta’siri, fors-tojik tilining o‘zbek tiliga ta’siri natijasida yangi so‘z birikmalari va ergash gaplarning paydo bo‘lishi ko‘rsatib berilgan. Maqolada ega va kesimning grammatik-semantik xususiyatlari, ularning qadimgi, eski va hozirgi o‘zbek tilidagi o‘rni, shakllanish imkoniyatlari va badiiy matnlardagi qo‘llanishi keng yoritilgan. Shuningdek, mumtoz adabiyot namunalaridan misollar orqali ega va kesimning turli ifoda shakllari tahlil qilingan.

Ushbu maqolada koreys tilidagi neolagizmlar (yangi so‘zlar) va ularning tilga kirib kelish, shakllanish hamda qo‘llanilish usullari tahlil qilinadi. Neolagizmlar tilning rivojlanishi, zamonaviy jamiyatdagi yangiliklar, texnologiya va madaniyat o‘zgarishlari natijasida yuzaga keladi. Maqolada neolagizmlarning asosiy shakllanish yo‘llari – so‘z birikmalari, qisqartmalar, o‘zlashtirish va yangi so‘z yasash jarayonlari o‘rganiladi. Shuningdek, neolagizmlarning kommunikativ muhitda qanday qo‘llanilishi, ularning tilga moslashuvi hamda so‘z boyligini boyitishdagi roli yoritiladi. Tadqiqot natijalari koreys tilining zamonaviy o‘zgarishlarini tushunishda hamda til o‘rgatishda yangi so‘zlarni o‘z vaqtida va samarali qabul qilishda amaliy ahamiyat kasb etadi.

So‘z – barcha yaratiqlarning avvalidir. Uning qudrati va kuchi boshqa narsalarga nisbatan ancha yuqoriroqdir. So‘zning qudrati va nafosati haqida ko‘plab buyuk allomalar, olimlar fikr yuritishgan. So‘z qudratini yuksaklarga ko‘targan Mir Alisher Navoiy ham o‘zining bir qator asarlarida, xususan, “Muhokamat ul-lug‘atayn” asarida bir-biridan qimmatli fikrlarni keltirib o‘tgan.

В статье анализируется состав топонимов, относящихся к Сырдарьинской области. Обсуждается влияние суффиксов на формирование топонимов Сырдарьинской области, в частности, роль и значение словообразовательных суффиксов, их словарные значения. Основные источникомстатьи послужил толковый словарь топонимов Сырдарьинской области.