Ushbu maqolada o`zbek tarixi, ildizlari, o`zbek adabiy tilining rivojlanish bosqichlari, turkiy til rivojiga hissa qo`shgan olim, mutafakkirlarimizning tarixdagi o`rni, beqiyos asarlari hamda oʻzbek tiliga davlat tili maqomi berilganligi haqidagi faktlarni o`rganamiz.

o‘simliklar olami inson hayoti uchun juda muhimdir. Qadim zamonlardan beri insonlar o‘simliklardan nafaqat oziq-ovqat va dori-darmon sifatida foydalanib kelgan, balki ularning turli ehtiyojlar uchun ishlatilishi ham bu bog‘liqlikni yana-da chuqurlashtirgan. O‘simlik nomlarini yaratish nafaqat lingvistik jarayon, balki turli jamoalarning madaniy, ekologik va ijtimoiy qadriyatlarining ifodasidir. Ushbu maqolada, turkiy tillarda o‘simlik nomlarining semantik va funksional ro‘li, o‘simliklarning foydalanish, ko‘rinish va yashash muhitiga asoslanib tasniflanishi va nomlanishini yoritishga harakat qildik. Turkiy tillardagi o‘simlik nomlarini boshqa til an’analariga nisbatan solishtirish orqali, turkiy madaniyatlarning tabiatga bo‘lgan qarashlarini qanday qilib til orqali shakllantirganligini ko‘rsatadi. Tadqiqot o‘simliklarning turkiy xalqlar madaniyati va tilidagi ahamiyatini, folklor, san’at va kundalik hayotdagi ramziy ma’nolarini yoritib beradi. Turli turkiy hududlarda o‘simlik nomlari bo‘yicha o‘tkazilgan batafsil tahlil orqali, bu maqola til, madaniyat va tabiat o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni yanada chuqurroq tushunishga hissa qo‘shadi.

Ushbu maqolada Turkiy tillarda qo‘llaniluvchi so‘z va iboralar izohi yuzasidan fikr va mulohazalar yuritilgan.  Til aholining kundalik turmush tarzi va yashash sharoitiga monan tarzi oʻzgarib borishi soʻzlovchi va tilovchi oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlar ham amalga oshiriladi. Bunda, soʻz yasash soʻzlarning morfologik jihatdan tahlil qilinishi va analizga tortilishida tarixiylik va hozirhi kun masalalarida amalga oshirilayotgan qoʻshimchalar tasnifini ham inobatga olish lozim. Turkiy tillarda soʻzlar va qabilalar oʻrtasidagi munosabatlar natijasida shakllanish va turli xil lahjalar  vositasida oʻzgarishlarga uchrashi mumkin.

Mazkur maqolada turkiy xalqlarning etnomadaniy qarashlarida ot fenomenining o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi. Ot obrazi turkiy xalq tafakkurida faqat hayvon sifatida emas, balki milliy o‘zlik, erk, sadoqat, shon-shuhrat va ma’naviyat timsoli sifatida namoyon bo‘lishi ilmiy asosda yoritilgan. Qadimiy yozma manbalar, folklor namunalar, maqol va matallar, shuningdek, zamonaviy adabiyot va san’atdagi ot obrazining davomiyligi tahlil etilgan. Maqolada ot fenomenining lingvokulturologik, semiotik, tarixiy va ruhiy qirralari ko‘rsatilib, turkiy madaniyatdagi markaziy o‘rni asoslab berilgan.

Xoja Ahmad Yassaviy turkiy xalqlar ma’naviyati va ruhiy hayotida alohida o‘rin tutgan mutasavvif, shoir va murshid sifatida Sharq tafakkuri tarixida chuqur iz qoldirgan. Uning “Hikmatlar”i nafaqat diniy-axloqiy g‘oyalarni targ‘ib qilgan, balki turkiy xalqlarni birlikka, adolat va komillikka da’vat etuvchi ma’naviy dastur vazifasini bajargan. Yassaviy merosi xalq og‘zaki ijodi, diniy ta’limot va tasavvufiy tafakkurning uyg‘unlashuvi asosida shakllanib, keyingi asrlarda turkiy xalqlar madaniyati, adabiyoti va ijtimoiy hayotiga kuchli ta’sir ko‘rsatdi. Ushbu maqolada Yassaviy asarlarining g‘oyaviy mohiyati, ularning ma’naviy uyg‘onish jarayonidagi roli hamda zamonaviy davr uchun ahamiyati tahlil qilinadi.

Ushbu maqolada biz adabiyotda Chexov  ijodini tutgan o`rnini belgilash va shu ijoddagi ideallik obrazi keng talqin etilishi haqida fikr yuritamiz.

Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, o‘zbek tili XI asrdan boshlab, mustaqil til sifatida shakllana
boshlagan va o‘n beshinchi asrdan umumxalq adabiy tiliga aylangan. Ma’lumki, o‘rta asrlarda
o‘zbek tili turkiy yoki chig‘atoy tili deb atalgan. O‘zbek tili mustaqil til sifatida shakllangunga
qadar, qaysi tilda gaplashganlar, degan haqli savol tug‘iladi. Hozirgi turkiy tilda so‘zlashuvchi
xalqlar va o‘zbeklar o‘n birinchi asrgacha qadimgi turkiy tilda so‘zlashganlar. Masalan, Yusuf
Xos Hojibning “Qutadg‘u bilig” (“Saodatga yo‘llovchi bilim”) asari qadimgi turkiy tilda
yozilgan ma’naviy yodgorlik hisoblanadi. Bundan shunday xulosa chiqarsa bo‘ladiki, o‘zbek tili
11 asrdan boshlab qadimgi turkiy til asosida shakllana boshlagan.

Qadimgi turkiy til manbalaridagi otlarda egalik qo‘shimchalarining ishlatilganligi va barcha qo‘shimchalarning tahlili berilgan. Qadimgi turkiy tilda ot turkumiga kiruvchi so‘zlar ko‘p bo‘lib, semantik jihatidan hozirgi turkiy tillardagi singari xususiyatlarga ega.

Ushbu maqolada turkiy tillarga xos uy-ro’zg’or buyumlarining mehmonxona va yotoqxonaga oid turlari tahlil ostiga olingan. Avvalo, maqolada berilgan lug’at birliklarli turli  turkiy til oilalari dialektida fonetik, leksik, hamda semantik jihatdan o’rganilgan, o’zaro o’xshash va farqli jihatlari solishtirilgan. Maqoladan ko’zlangan maqsad mazkur birliklarni chuqurroq o’rganish ,lug’atlarda kengroq foydalanish va tilning lug’at boyligini oshirish.

Ushbu maqolada intermatnlik nazariyasi turkiy mumtoz adabiyot kontekstida o‘rganilgan bo‘lib, Alisher Navoiy va Muhammad Fuzuliy ijodi misolida matnlararo aloqalarning badiiy-nazariy xususiyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida intermatnlikning asosiy shakllari – iqtibos, allyuziya, qayta talqin va matniy dialog asosida Navoiy va Fuzuliy she’riyati Qur’on oyatlari, hadislar, fors-tojik adabiyoti va tasavvufiy manbalar bilan o‘zaro munosabatda ekanligi ochib beriladi. Maqola zamonaviy adabiyotshunoslik nazariyalari (J. Kristeva, M. Baxnin) bilan Sharq mumtoz poetikasining metodologik integratsiyasini amalga oshiradi. Tadqiqot natijalari turkiy adabiy merosni global nazariy paradigmalar asosida yangicha talqin qilishga xizmat qiladi.

Mazkur maqolada Alisher Navoiy tomonidan yaratilgan xamsa besh dostonli epik majmua tahlil qilinadi va u boshqa mashhur xamsanavis shoirlar, xususan Nizomiy Ganjaviy va Amir Xusrav Dehlaviy ijodi bilan qiyosiy jihatdan o‘rganiladi. Maqolada xamsanavislik an’anasining tarixiy ildizlari, Navoiy xamsasining tematik va uslubiy xususiyatlari, milliy ruh, axloqiy g‘oyalar va turkiy tilning adabiy mavqei yoritilgan. Shuningdek, Navoiy va boshqa xamsanavislar ijodidagi “Layli va Majnun”, “Farhod va Shirin”, “Iskandar” kabi dostonlar misolida syujet, obrazlar tizimi, didaktik yo‘nalish va badiiy san’atlar tahlil qilinadi. Maqola adabiy solishtirma yondashuv asosida yozilgan va turkiy adabiyotda xamsanavislikning taraqqiyoti va Navoiyning bu boradagi betakror o‘rni namoyon etilgan.

Maqalada kóp komponentli baylanısqan qospa gáplerdiń túrkiy tiller sintaksisindegi ornı hám úyreniliw dárejesi tallanǵan. Avtor túrkiy tillerde túrli atamalar menen atalatuǵının, olardıń dúzilisi jaǵınan hár qıylı bolıwın, komponentler arasındaǵı mánilik hám grammatikalıq baylanıslardı, dánekerlewshi ózgesheliklerin tallap, olardıń ulıwmalıq hám ayırmashılıq táreplerin kórsetedi. Hár bir tildegi izertlewlerden mısallar keltirilgen halda, túrkiy tiller arasındaǵı lingvistikalıq uqsaslıqlar hám ayırmashılıqlar ashıp berilgen.

Muallif tomonidan ushbu maqolada O’zbekiston Respublikasining Turkiy Kengashdagi faoliyati istiqbollari, mamlakatning kengash a’zosi sifatida ishtiroki natijalari, shuningdek tashkilotning boshqa tashkilot va birlashmalardan farqli xususiyatlari yoritib beriladi.

Ushbu maqolada, Alisher Navoiyning “Xamsa” dostonlari tahlil qilinadi. Muallifning Nizomiy va Dehlaviy an’analarini davom ettirib, turkiy til imkoniyatlarini kengaytirgani yoritiladi. Har bir dostonning g‘oyaviy-badiiy mazmuni, syujeti, obrazlar tizimi, poetik yondashuvi, falsafiy va axloqiy g‘oyalari ilmiy asosda tahlil etiladi. Xamsa janrining turkiy adabiyotdagi o‘rni va Navoiyning bu boradagi yangiliklari ochib beriladi.

ushbu maqola Turkiy qavmga mansub bo’lgan o’z davrining yetuk namoyondasi Temur Malik haqida va Turkiylar haqida bilib olasiz. Darvlar oralig’ida turkiy xalqlar orasidan juda ham ko’plar olimlar yengilmas sarkardalar yetishib chiqqan va bu mavzuda Turkiy sarkardalar   turkumi orqali malumotlar beramiz.

    Ushbu maqolada Abdulla Qodiriyning “Mehrobdan chayon” asaridagi arabcha va forscha o‘zlashmalarga turkiy so‘z yasovchi affikslar orqali hosil bo‘lgan yasama so‘zlar tahlil qilingan va asardan olingan misollar orqali dalillangan.

Ushbu maqola Markaziy Osiyo hududidagi (turkiyzabon respublikalar) va shuningdek, Turkiy tilli davlatlar tashkiloti tarixi, a`zo davlatlar integratsiyasi va “turkiy omil”ning paydo bo`lishiga bag`ishlangan. O`zaro hamkorliklar bosqichma-bosqich shakllanishi, turkiyzabon respublikalar rahbarlar sammitlari, hamkorlik kengashlari, qurultoylar va TDK hamkorliklari kengayishi haqida aytib o`tiladi. Shuningdek, TDK ga O`zbekiston Respublikasining kirishi va boshqa a`zo davlatlarning pozitsiyalari tilga olinadi.

Biz bu maqolada  Zulfiyaxonim va Hamid Olimjonning hayot yo`llarini yoritib   berdik.  Zulfiya ijodidagi umuminsoniy tuyg`ular she`rlarining ruhi, ohangi, mazmuniga chuqur singdirilgan. Bu ikki shoirning hayot yo`llari avlodlar uchun o`rnak bo`lsa arziydi.

Mazkur maqolada taniqli o’zbek shoiri,dramaturgi,adabiyot tarjimoni va davlat arbobi bo’lgan E.Vohidovning “Ruhlar isyoni” dostonidagi ikki millatning fojeali ahvoli haqida so’z boradi.

Bul maqalada teksttiń túrkiy til biliminde izertleniwi haqqında maǵlıwmat berilgen. Tatar, bashqurt, ózbek hám t.b. túrkiy tillerinde teksttiń túrleri, tekst birlikleri, kórkem tekstti baylanıstırıwshı qurallar hám t.b. máselelerdi izertlegen ilimpazlardıń pikirlerine analiz islengen.

Ushbu maqolada soʻzlarning shakl va maʼno munosabatiga koʻra turlaridan biri hisoblangan sinonimlar haqida, ularning turlari haqida soʻz yuritildi. Sinonimlarning gapda qoʻllanish uslubi hamda ularning gapda qanday maʼnoda kelganligi, sinonimlarning maʼno-mazmun darajasi yoritib berildi.

Alisher Navoiy va Zahiriddin Muhammad Bobur muhim siyosiy o‘zgarishlar davrida yashagan tarixga o‘zining munosib hissasini qo‘shgan.

Ushbu maqola shu haqdakim, o‘zbek terminologiyasi haqida yozilgan bir qator nodir asarlarning mazmun-mohiyati yoritilib beriladi. Xususan Mahmud Qoshg‘ariy,  Ahmad adib Yugnakiyn,  Ahmad Yassaviy,  Mahmud Zamaxshariylarning yozib qoldirgan asarlari haqida so‘z boradi.  

Bu maqolada o‘zbekning buyuk shoirasi Zufiyaxonim hayot yo‘llari va ijodi yoritib berilgan Zufiyaxonim bahor elchisi, hijron, muhabbat, sadoqat kuychisi. Zulfiyaxonimni eslaganimizda ko‘z o‘ngimizda haqiqiy o‘zbekning vafoli, sadoqatli ayoli gavdalanadi. Zulfiyaxonimning ijodi hozirgacha yosh-u qarining ko‘nglidan birdek joy olgan. Ko‘p she’rlari qo‘shiq qilib ham kuylanadi. Zulfiyaxonim ijodining bunday natijaga erishishiga asosiy sabab u ham shoir ham rassom edi insonning qalbini chiroyli qilib chizadi va chiroyli ranglar bilan bezardi. Zulfiyaxonimning ijodiga Hamid Olimjonning o‘rni katta bo‘lgan u faqat umr yo‘ldosh bo‘lib qolmay, ham do‘st ham ustoz edi. Umr yo‘ldoshi vavfot etgach uning asosiy mavzusi hijron bo‘ladi bu holatni tasvirlash uchun tabiatdan foydalangan. U endi faqat o‘zi uchun emas balki sevgan yori uchun ham yashashi kerak edi. Ikki insonning ijod yo‘lini davom ettirish uchun ham har qanday qiyinchiliklarni sabr qilib yengadi. Har qanday vaziyatda ham sabr qilib  ijod bilan shug‘ullanishni davom ettiradi va umr yo‘ldoshi uchun ham yashaydi.

Mazkur maqolada XI asr turkiy adabiyoti doirasida yaratilgan “Qutadgʻu bilig”, “Devonu lugʻotit turk” va “Hibatul haqoyiq” kabi mumtoz asarlardagi badiiylikni ifodalovchi til vositalarining matn hosil qilishdagi roli chuqur ilmiy tahlil qilinadi. Tadqiqotda ayniqsa fonetik, morfologik va leksik birliklar, ularning badiiy funksional xususiyatlari va tilshunoslikdagi ahamiyati yoritib beriladi.