Maḥmūd Zamakhsharī is a great mufassir, mutakallim, jurist who came from Movarounnahr. When the scientific, cultural and economic situation in Mā Warāʾ al-Nahr was in decline, Maḥmūd Zamakhsharī served to revive and restore science, specially in Qur’ān and fiqh sudies with selfless scientists. Ten of his works are known today, and scientific researches on these works continue without stopping. This articles mainly contributed to use Qur’ānic verses in Ru’ūs al-masā’il manuscript.

Mazkur tezisda Lutfulloh Nasafiyning “Fiqhi Kaydoniy” asarining yozilish tarixi, unda shar’iy ilmlar, zamonaviy fiqhiy masalalarga oid tamoyillar bilan bir qatorda asarning batafsil tavsifi hamda uning tarkibiy qismi yoritilgandir. Islom huquqi sohasida yozilgan jamlovchi asar hisoblangan ushbu kitob hozirga qadar oʻz ahamiyatini yoʻqotmagani bilan ajralib turadi. Asarda nafaqat fiqhga doir sohalar, ibodat hamda muomalat masalalari batafsil yoritib berilgan.

Mazkur maqolada Lutfulloh Nasafiyning “Fiqhi Kaydoniy” asarining yozilish tarixi, unga sabab boʻlgan tamoyillar bilan bir qatorda asarning batafsil tavsifi hamda uning tarkibiy qismi yoritilgandir. Islom huquqi sohasida yozilgan jamlovchi asar hisoblangan ushbu kitob hozirga qadar oʻz ahamiyatini yoʻqotmagani bilan ajralib turadi. Asarda nafaqat fiqhga doir sohalar, ibodat hamda muomalat masalalari batafsil yoritib berilgan.  

Ushbu maqolada islomiy moliya tushunchasi, uning oddiy moliya tizimidan farqlari va afzalliklari bayon qilingan. Dunyo islomiy moliya bozori holati, unda islom banklarining tutgan o‘rni tahlil qilingan. Xalqaro tajribalar o‘rganilib, aholining moliyaviy xizmatlardan foydalanish muammolari ko‘rsatilgan va ularni bartaraf etish yo‘nalishlari taklif etilgan.

Ushbu maqolada Mamlukiylar davrida islom ilmlari rivojiga to‘xtalib o‘tilgan. Mamlukiylar islom tarixidagi muhim davlatlardan biri bo‘lib, bu davrda Qur’on ilmlari, hadis, fiqh, qiroat, tasavvuf hamda tarix ilmi rivojlangan. Mamlakat san’at va madaniyat markazi bo‘lib tibbiyot, geografiya va matematika kabi tabiiy fanlar ham rivojlangan.

В статье Имам аль-Бухари, великий учёный и мыслитель, знаток хадисов, оставил всему человечеству своё бесценное научное и духовно-просветительское научное наследие. Также подчеркивается, что при жизни он служил распространению знаний о хадисах, создавая кружки знаний в разных странах, чтобы передать знания, полученные от своих учителей, молодым ученикам.

The article talks about the processes of development of the science of fiqh, tafsir in Islamic teachings, official and unofficial attempts to systematize the rules of Sharia. The role of collective ijtihad in the development of Islamic law was also discussed.

Шариат, Исламские финансы, Фикх аль-Муамалат, Ростовщичество, Риба, Коммерческий Муамалат, Некоммерческий Муамалат, Мурабаха, Мушарака, Салям, Истисна, Иджара, Сукук, Мудараба, Закят, Садака, Карз уль-Хасан, Вакф, Такафул, Финансовый капитализм В данной статье описывается концепция исламских финансов, их отличия и преимущества от традиционной финансовой системы. Анализируется состояние мирового исламского финансового рынка, роль исламских банков на нем. Изучен международный опыт, обозначены проблемы использования населением финансовых услуг и предложены направления их устранения...

В данной статье приводится информация о произведении «ал-Фикъх ал-абсат», которую приписывают Абу Ханифе, одному из эпонимов представителей традиционного (суннизм) ислама. Имеются разногласия между исламоведами запада, поздними учеными востока с одной стороны и представителями ханафитской школы, а также большого количества улем мусульманского мира средних веков с другой стороны на предмет приписывать ли данное произведение Абу Ханифе или нет. Исследованы несколько экземпляров рукописей «ал-Фикъх ал-абсат», а также цепочки передатчиков. Освещена суть тем, приведенных в произведении. Описан метод приведения доводов своих воззрений автором.

Ushbu maqolada islom ta’limotining va aqidasining yorqin vakillaridan biri Imom Moturidiyning kalom ilmi sohasidagi o‘rni, moturidiylik maktabining asoschisi sifatidagi roli hamda fiqh ilmidagi ilmiy merosi tahlil qilingan.

Шариат, Исламские финансы, Фикх аль-Муамалат, Ростовщичество, Риба, Коммерческий Муамалат, Некоммерческий Муамалат, Мурабаха, Мушарака, Салям, Истисна, Иджара, Сукук, Мудараба, Закят, Садака, Карз уль-Хасан, Вакф, Такафул, Финансовый капитализм В данной статье описывается концепция исламских финансов, их отличия и преимущества от традиционной финансовой системы. Анализируется состояние мирового исламского финансового рынка, роль исламских банков на нем. Изучен международный опыт, обозначены проблемы использования населением финансовых услуг и предложены направления их устранения...

Moturidiylik – islomdagi falsafiy oqim bo‘lib, u ilohiyotning asosiy masalalarini ko‘rib chiqadi va e’tiqod masalalariga yaxlit nuqtai nazarni taqdim etadi. Moturidiy (Abu Mansur al-Moturidiy Abu Mansur Muhammad ibn Muhammad ibn Mahmud al-hanafiy al-Moturidiy as-Samarqandiy) (870-944-yil) — imom, fiqh olimi, kalom ilmining moturidiylik oqimi asoschisi. „Imom al-hudo“, „Imom al-mutakallimin“ („Hidoyat yoʻli imomi“, „Mutakallimlar imomi“) nomlari bilan ulugʻlangan. Moturid qishlogʻida (hozirgi Jomboy tumanida) tavallud topib, to umrining oxirigacha shu yerda yashagan, bu yerda katta bogʻ ham barpo etgan.[3]

Abul Barakot Nasafiy Movarounnahrdan yetishib chiqqan buyuk mufassir, mutakallim, faqih, muhaddis. Movarounnahrda ilmiy, madaniy va iqtisodiy holat tanazzulga tushib qolgan paytda Abul Barakot Nasafiy fidoiy olimlar bilan  ilmni jonlantirishga va qayta tiklashga xizmat qilgan. Uning sakkizta asari hozirgi kunda ma’lum bo‘lib, bu asarlar ustida ilmiy tadqiqotlar to‘xtovsiz davom etib kelmoqda.

Mazkur maqolada Zahiriddin Muhammad Boburning ko‘p qirrali merosi, xususan, uning diniy-huquqiy qarashlarini o‘zida aks ettirgan “Mubayyin” asari chuqur tahlil qilinadi. Asarning yaratilish tarixiy sharoiti, mazmuni, fiqhiy asoslari, badiiy ifoda vositalari va zamonaviy o‘quv jarayoniga integratsiya qilish imkoniyatlari muallif tomonidan interdisiplinar yondashuv asosida tahlil etilgan. Shuningdek, “Mubayyin”ning turli nashrlari, uning tarjimalari va xalqaro boburshunoslikda tutgan o‘rni baholangan. O‘zbekiston Respublikasida olib borilayotgan madaniy siyosat va Uchinchi Renessans davri bilan bog‘liq yondashuvlar Bobur merosini ilm-fan, ta’lim va huquqiy tafakkur kontekstida yangicha talqin etishga xizmat qilmoqda.

Ushbu maqolada inson huquqlarining ahamiyati va ularning Islom hamda xalqaro huquqda qanday talqin qilinishi haqida so‘z boradi. Unda har ikki tizimda inson sha’ni va erkinligini himoya qilishga alohida e’tibor berilgani ko‘rsatilgan. Shuningdek, Islomdagi adolat tamoyillari bilan xalqaro huquq me’yorlari o‘rtasidagi o‘xshashliklar ham yoritilgan. Inson huquqlariga bo‘lgan bunday yondashuv jamiyatda tenglik, erkinlik va mas’uliyatni qaror toptirishga xizmat qiladi. Islomda inson huquqlarini poymol etish katta gunoh sanaladi va  xalqaro huquqda esa bu harakatlar qonuniy javobgarlikka sabab bo‘ladi. Shu bois, ikki tizim ham insonning sha’nini oliy qadriyat sifatida e’tirof etadi.

Bu maqola Xorazmshoh Ma’muniylar davrida  “Dor –ul hikma va maorif” da ilmiy faoliyat olib borgan ulug’ alloma          - Аbu Rayhon Muhammad ibn Аhmad al-Beruniy hayoti va faoliyat jarayonlarining tahliliga bag’ishlangan. Bundan tashqari,   olimning dunyo  ilm-faniga qo’shgan hissasi yoritib berilgan. Maqola yakunida muallifning keng ilmiylika asoslangan xulosaviy fikr-mulohazalari keltirilgan va tadqiqot mohiyatini ochishga xizmat qiladigan ilmiy manbalarga murojaat qilingan.

Фақиҳларнинг бир неча авлодларининг олиб борган фаолиятлари туфайли Мовароуннаҳр мактабининг анъаналари ва унинг намоёндалари асарлари ҳанафийлик мазҳабида бўлган турли минтақаларда кенг тарқалди. Мовароуннаҳрлик муаллифларнинг асарлари фиқҳ амалиётида қўлланма сифатида ҳам, талабаларни ўқитишда дарслик сифатида ҳам фойдаланилди. Мана шундай алломалардан бири Бурҳонуддин ал-Марғиноний (ваф. 1196 й.) эдилар. Бу улуғ зотнинг тўлиқ исмлари – Бурҳониддин Али ибн Аби Бакр ибн Абдужалил ар-Рошидоний ал-Марғиноний ал-Фарғоний. «Шайхулислом» ва «Соҳиб ал-Ҳидоя» атамалари билан машҳурдир. кўпинча фақиҳларнинг «Китоб ал-Ҳидоя» ни ўзлаштиришдаги иснодлари алоҳида келтирилиши, кўплаб шарҳланиши Бурҳониддин ал-Марғинонийнинг мазкур асари катта обрўга эга эканлигига далолат қилади. Ушбу мақолада “Ҳидоя” асарининг таркибий тузилиши ва ун  бўйича олиб борилган тадқиқотлар ҳақида тўлиқ маълумотга эга бўлинади.

Ushbu maqolada biz tanishimiz, faxirlanishimizga loyiq ajdodlarimizdan biri, o’z davrida “Malik al-ulamo” deya tariflangan ulug’ vatandoshimmiz Abu Bakr Kosoniyning samarali, keng miqiyosli, asrlar davomida saqlanib kelgan ijodi xaqida qisqa ma’lumotlar berilgan.

Mahmud Zamaxshariy Movarounnahrdan chiqqan buyuk mufassir, mutakallim, faqihdir. Movarounnahrda ilmiy, madaniy va iqtisodiy ahvol tanazzulga yuz tutgan paytda, Mahmud Zamaxshariy fidoyi olimlar bilan, xususan, Qur’on, hadis va fiqh ilmlarini qayta tiklash va tiklashga xizmat qildi. Uning o‘nta asari bugun ma’lum bo‘lib, bu asarlar ustidagi ilmiy izlanishlar to‘xtovsiz davom etmoqda. Bu maqola, asosan, “Ruus al-masail” qo‘lyozmasidagi hadislar rivoyati jihatlariga alohida e’tibor qaratilgan.

Maqolada fiqhshunoslik ya’ni islom huquqining nafaqat davlatimiz huquqida balki xalqaro huquq hamjamiyatida tutgan o’rni , islom huquqi tarixi va ushbu sohaga  ajdodimiz Burhoniddin Al-Marg`inoniyning qo`shgan hissasi qisman o`rganilib , tahlil qilingan.Shuningdek bobomizning “Hidoya” asariga ham murojaat qilingan

Mahmud Zamaxshariy Movarounnahrdan chiqqan buyuk mufassir, mutakallim, faqihdir. Movarounnahrda ilmiy, madaniy va iqtisodiy ahvol tanazzulga yuz tutganida, Mahmud Zamaxshariy ilm-fanni tiklash va tiklashga xizmat qildi, xususan, Qur’on va fiqhda fidoyi olimlar bilan suhbatlashdi. Uning o‘nta asari bugun ma’lum bo‘lib, bu asarlar ustidagi ilmiy izlanishlar to‘xtovsiz davom etmoqda. Bu maqolalar asosan “Ruus al-masail” qo‘lyozmalaridagi Qur’on oyatlaridan foydalanishga yordamchi manba bo‘ladi.

Somoniylar davlati tarixiga oid manbalar tahlili va tarixshunosligi .Yurtimiz tarixida ajralmas sahifa sifatida e'tirof etiladigan Somoniylar davri shunisi bilan ajralib turadiki, bu davrda o‘lkada tinchlik siyosati hukmron bo‘lgan va ilm-fan, madaniyat gullab yashnagan. Ushbu davrda o‘lkamizdan mashhur mutafakkir olim Ibn Sino, islom ilmlarida katta shuhrat qozongan ilohiyotchi olim Abu Mansur Moturidiy kabi o‘nlab allomalar yashab ijod qilgan. Shuningdek, ushbu davrda o‘lkamizda islomiy ilmlar taraqqiy etgan va ko‘plab ilm markazlari, jumladan “Dor al-juzjoniya”, “Dor al-iyodiya”, “Buxoro fiqh maktabi” kabi maktablar faoliyat olib borgan. Ushbu davr yana shunisi bilan ajralib turadiki, bu davrda o‘lkada millatlararo o‘zaro totuvlik, e'tiqodiy xurlik va diniy bag‘rikenglik barqaror bo‘lgan. Mazkur bitiruv malakaviy ishida qariyb bir yarim asr davomida Movarounnahrda mustahkam imperiya sifatida hukmronlik qilgan somoniylar davridagi shu barqarorlik tarixi haqida ma'lumot berishni maqsad qildik.

Ushbu maqolada haj va umra ibodatiga doir zamonaviy fatvolar tahlil qilinadi. Islom huquqshunosligining asosiy manbalariga tayanib, zamonaviy ilmiy-texnologik yutuqlar va ijtimoiy sharoitlar nuqtayi nazaridan haj va umra ibodatlariga oid muhim fatvolar o‘rganiladi. Xususan, pandemiya sharoitida haj va umra amallarining o‘zgartirilishi, zamonaviy transport vositalaridan foydalanish, elektron viza va onlayn ro‘yxatdan o‘tish kabi yangi masalalar islom ulamolari tomonidan qanday hal qilinayotgani tahlil qilinadi. Shuningdek, haj va umra amallarini ado etishda qulaylik yaratish maqsadida berilgan fatvolar ham o‘rganiladi. Maqola haj va umra ibodatini bajarishda zamonaviy yondashuvlar va shariat tamoyillari uyg‘unligini yoritib beradi.

Ushbu maqolada asosan ayollarning hadis ilmi rivojiga qo‘shgan hissasi tarixan juda katta bo‘lib, islom dinining ilk davrlarida ayollar nafaqat oilaviy hayotda, balki ilmiy faoliyatda ham muhim rol o‘ynagan. O‘rganishlar natijasida ayollar ishonchli ulamolar va asarlarning asosiy manbalari sifatida harakat qilgan. Islom taʼlimotlarini o‘rganish va tarqatishda juda katta ahamiyatga ega bo‘lgan. Ayollarning hadis ilmida xos maʼruzalari va fatvolari bo‘lgan. Ularning noyob bilimlari va tajribalari kelajak avlodlarga o‘rgatishda ko‘maklashgan. Ayollar haqida ko‘plab hadislar yaratilgan. Ularning hayot va narsalarga bo‘lgan qarashlari hadislarda aks etgan bo‘lib, bu esa ayollarning hayot tizimini yaxshilashga doir ko‘rsatmalar katta ahamiyat kasb etadi.

Mazkur tezisda Lutfulloh Nasafiyning “Fiqhi Kaydoniy” asarining yozilish tarixi, unda shar’iy ilmlar, zamonaviy fiqhiy masalalarga oid tamoyillar bilan bir qatorda asarning batafsil tavsifi hamda uning tarkibiy qismi yoritilgandir. Islom huquqi sohasida yozilgan jamlovchi asar hisoblangan ushbu kitob hozirga qadar oʻz ahamiyatini yoʻqotmagani bilan ajralib turadi. Asarda nafaqat fiqhga doir sohalar, ibodat hamda muomalat masalalari batafsil yoritib berilgan.