Mazkur ishda profilaktika inspektorining fuqarolik jamiyati institutlari bilan o‘zaro hamkorligini takomillashtirish masalalari va xorijiy davlatlarning tajribalari tahlil etiladi. Profilaktika inspektorlari huquqbuzarliklarni oldini olish va jamoat xavfsizligini ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi. Ularning faoliyati faqat davlat organlari bilan cheklanib qolmay, balki fuqarolik jamiyati institutlari bilan ham o‘zaro aloqalar o‘rnatish va mustahkamlashni talab etadi. Ishda fuqarolik jamiyatining huquqiy va ijtimoiy tashkilotlari, yoshlar tashkilotlari, ta’lim muassasalari, jamoat xavfsizligini ta’minlashda va huquqbuzarliklarning oldini olishda qanday samarali ishlashlari ko‘rib chiqiladi.Xorijiy tajribalar, xususan, Shvetsiya, Buyuk Britaniya, Finlyandiya va Kanada kabi mamlakatlarning tajribalarini tahlil qilish orqali, ularning profilaktika tizimidagi fuqarolik jamiyati institutlari bilan hamkorlik qilishda erishgan muvaffaqiyatlari va yondoshuvlarini o‘rganish, o‘zbekiston sharoitida samarali tizimni shakllantirish imkoniyatlarini ko‘rsatadi. Shu bilan birga, mazkur ishda fuqarolik jamiyati bilan hamkorlikni rivojlantirishga qaratilgan tavsiyalar va strategiyalar ishlab chiqiladi.

Ishning asosiy maqsadi profilaktika inspektorlarining fuqarolik jamiyati institutlari bilan o‘zaro aloqalarini kuchaytirish orqali huquqbuzarliklarni kamaytirish va jamoat xavfsizligini ta’minlash yo‘llarini taklif qilishdir.

Bu esa, o‘z navbatida, jamiyatda huquqiy madaniyatni oshirishga, ijtimoiy barqarorlikni mustahkamlashga va xavfsizlikni ta’minlashga xizmat qiladi

Maqolada fuqarolik jamiyati, O’zbekiston Respublikasida fuqarolik huquqi, fuqarolarning huquq va erkinliklari, ularning konstitutsiyaviy asoslari aks etgan.

Maqolada nodavlat notijorat tashkilotlari va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlari tomonidan jamoatchilik ekspertizasini o‘tkazishning ayrim masalalari yoritib berilgan. Ishda normativ-huquqiy hujjatlarning jamoatchilik ekspertizasidan o‘tkazuvchi subyektlar sifatida davlat va nodavlat tashkilotlari ishtirok eta olishlari, bunda asosan norma ijodkorligi sohasida fuqarolik jamiyati institutlari faol ishtirok etishini ta’minlash, normativ-huquqiy hujjatlar loyihalari ekspertizasi ilmiy-nazariy tahlil qilishga oid masalalar huquqiy jihatdan asoslantirilgan. Shuningdek, ilmiy ishlanmaning xulosa qismida normativ-huquqiy hujjat loyihasini kelishib olish va jamoatchilik muhokamasi bosqichlarida muammoni, uni hal etish usullarini aniq belgilab qo‘yish amaliyotini yo‘lga qo‘yish zarurligi taklif sifatida ilgari suriladi.

O’zbekiston Respublikasida  Fuqarolik jamiyat instutlari jamiyat va davlat hayotining barcha sohalarida o’ziga xos o’rin egallashini ta’minlash.  Yangi O’bekiston sharoitida demokratik islohotlarni amalga oshirishda nodavlat notijorat tashkilotlari hamda  fuqarolik jamiyati institutlarining roli va ahamiyatini oshirish,  inson huquqlarini ta’minlashdagi rolini oshirish bo’yicha sezilarli chora-tadbirlar ko’rish.

Mazkur maqolada bugungi kunda O‘zbekistonda demokratik huquqiy davlat va adolatli fuqarolik jamiyatini barpo etishning ahamiyati, ustuvor yo‘nalishlari haqida so‘z etilgan. Yangi O‘zbekistonda fuqarolik jamiyati institutlari shakllanishining siyosiy-huquqiy asoslari yoritib berilgan.

Maqolada milliy mafkura va fuqarolik jamiyati o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlik, ularning huquqiy-institutsional va ma’naviy-aksiologik qatlamlarda integratsiyasi tahlil qilinadi. Konstitutsiyaviy normalar (xususan, 69-modda), ijtimoiy davlat tamoyillari va jadidchilik merosi negizida fuqarolik jamiyatining mafkuraviy poydevorini mustahkamlash mexanizmlari asoslanadi. Tadqiqotda tarixiy-mantiqiy, qiyosiy va normativ-huquqiy tahlil usullari qo‘llanib, “mafkuraviy immunitet”ning uch bosqichli konturi hamda milliy mafkuraning funksional yo‘nalishlari (mustaqillik, hududiy yaxlitlik, qonun ustuvorligi, demokratiya, qadriyatlar uyg‘unligi, xalqaro moslik, ijtimoiy plyuralizm, ijtimoiy himoya) operatsion indikatorlar sifatida taklif etiladi.

Maqolada O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan ijtimoiy-siyosiy islohotlar jarayonida fuqarolik jamiyatini takomillashtirish masalasi muhokama qilinadi. Fuqarolik jamiyati institutlari, davlat va jamiyat o‘rtasidagi muloqotni rivojlantirish mexanizmlari hamda jamoatchilik faolligini oshirish bo‘yicha tavsiyalar keltiriladi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, fuqarolik jamiyatining barqaror rivoji mamlakat taraqqiyotiga xizmat qiluvchi asosiy omillardan biri ekanligi tahlil qilinadi.

Huquqbuzarliklar profilaktikasida fuqarolik jamiyati institutlari bilan hamkorligini tashkil etish bo‘yicha ilg‘or xorijiy  tajriba  Hamkorlik masalalari to‘g‘risida olib borgan tadqiqotlar davomida O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi bilan MDH davlatlari va boshqa horijiy davlatlarning Ichki ishlar vazirliklari o‘rtasida o‘zaro hamkorlik aloqalari muntazam ravishda yo‘lga qo‘yilganligini o‘rganib chiqilmoqda. Masalan  Rossiya Federatsiyasi Ichki ishlar vazirligida O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi kadrlarini tayyorlash, qayta tayyorlash va malakasini oshirish institutlari faoliyat yuritib kelmoqda. Mazkur o‘quv ta’lim muassasalarida yetuk va malakali kadrlar tayyorlab kelinmoqda.

Zamonaviy jamiyat rivojlanishini tahlil etishda ijtimoiy mobillik va fuqarolik jamiyati institutlari tushunchalari o‘zaro chambarchas bog‘liqdir. Ijtimoiy mobillik – shaxs yoki ijtimoiy guruhning jamiyat ierarxiyasida yuqoriga ko‘tarilishi, pastga tushishi yoki boshqa qatlamga o‘tishi jarayonini anglatadi. Fuqarolik jamiyati institutlari esa davlatdan mustaqil faoliyat yurituvchi va jamiyatning turli qatlamlari manfaatlarini ifoda etuvchi ijtimoiy tashkilotlar, uyushmalar va birlashmalardir. Ushbu ikki omilning uyg‘unligi jamiyatda adolat, tenglik va barqarorlikni ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etadi.

Maqolada Fuqarolik jamiyati tushinchasining kelib chiqishi, uni qanday mezonlar asosida qurish mumkinligi haqida fikr yuritilgan. Shuningdek, maqolada fuqarolik jamiyatini barpo etishda milliy qadriyatlarning o’rniga alohida to’xtalib o’tilgan.

Ushbu maqolada fuqarolik jamiyatining muhim institutlaridan biri sifatida siyosiy partiyalarning jamiyat hayotidagi o‘rni, ularning demokratik islohotlardagi roli hamda davlat va fuqarolar o‘rtasidagi o‘zaro aloqani ta’minlashdagi ahamiyati tahlil qilinadi. Shuningdek, O‘zbekistonda siyosiy partiyalar tizimini takomillashtirish va ularning ijtimoiy faolligini oshirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan islohotlar yoritilgan.

Yangi O'zbekiston o'z taraqqiyot yo'lini belgilab olar ekan, demokratik huquqiy davlat va adolatli fuqarolik jamiyati qurishni o'z oldiga pirovard maqsad qilib qo'ydi. Bu oliy maqsad yo'lida shu kungacha ko'pdan-ko'p ishlar amalga oshirildi. Ma'lumki, demokratik huquqiy davlat va adolatli fuqarolik jamiyatini konstitutsiya va qonun ustunligiga erishmay, ularni ham normativ hujjatlarda, ham amalda ta'minlamay turib qurib bo'lmaydi. Konstitutsiya va qonunlarning ustunligi prinsipi shuni anglatadiki, bunda barcha joriy qonunlar va me'yoriy-huquqiy hujjatlar yangi konstitutsiya asosida va unga muvofiq bo'lishi talab etiladi.

Ushbu maqolada fuqarolik jamiyatiga o`tish borasidagi ma`lumotlar va uning o`ziga xos xususiyatlari o`rin olgan. Maqolada fuqarolar huquq va erkinliklarining kafolatlari sifatida bosh qomusimiz va qonunchiligimizning tutgan o`rni haqida turli mulohazalar berilgan. Shuningdek maqolada shaxs va uning faoliyati, erkinligi, sha`ni, qadr-qimmatini himoya qilishda davlat va jamiyat tashkilotlarining o`rnini ochib berish ko`zda tutilgan.

Hozirgi kunda O’zbekistonda fuqarolik jamiyatini shakllantirish va huquqiy davlat qurishning garovi sifatida olib borilayotgan sud-huquq islohotlarida, ayniqsa, sud hokimiyatining amaldagi mustaqilligi hamda ustuvor hokimiyat sifatidagi obro’-e’tiborini mustahkamlashda sudyalarning malakasi, ularning shaxsiy va malakaviy xususiyatlari muhim ahamiyatga egadir. Davlat fuqarolik jamiyatiga nisbatan vazifasi ijtimoiy zid¬diyatlarning keskinlashuviga, kuchlarning bo’linishiga, tartib¬sizlikka qarshi harakat qilishdan iborat bo’lgan boshqaruvchi kichik tizim sifatida amal qiladi.

Ushbu maqola orqali siz tadqiqot mavzusining dolzarbligi, predmeti, obʼekti, vazifalari, profilaktika inspektorlarining fuqarolik jamiyati institutlari bilan hamkorligi tushunchasi, ushbu hamkorlikning jinoyatlarning barvaqt oldini olishdagi ahamiyati, bugungi kundagi holati, chet el davlatlarining ilg‘or tajribalari, ushbu faoliyatning tashkiliy-huquqiy asoslari, shuningdek ushbu hamkorlikdagi muammo va kamchiliklar hamda ularni bartaraf etish bo‘yicha bir qator takliflar ishlab chiqilgan bo‘lib faoliyatni takomillashtirishning asosiy yo‘nalishlari yoritilib o‘tilgan.

Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasining mustaqillikka erishgan dastlabki yillarida mamlakat siyosiy hayotida yuz bergan tub o‘zgarishlar yoritilgan. Unda siyosiy uyg‘onish jarayonlari, fuqarolarning siyosiy ongi va faolligining ortishi, shuningdek, siyosiy partiyalar tizimining shakllanishi haqida so‘z yuritiladi. Xususan, Xalq demokratik partiyasi, “Adolat” sotsial-demokratik partiyasi, “Milliy tiklanish” demokratik partiyasi, “Fidokorlar” milliy demokratik partiyasi kabi ilk siyosiy tuzilmalar faoliyati va ularning jamiyat rivojiga qo‘shgan hissasi tahlil qilinadi. Maqola siyosiy plyuralizm va fuqarolik jamiyati shakllanishidagi muhim jarayonlarni aks ettiradi.

Ushbu tezis huquqiy targ'ibot shakllarining O'zbekiston va Fransiya misolida qiyosiy huquqiy tahlilini taqdim etadi. Tadqiqot ikki mamlakatdagi huquqiy targ'ibotning qonuniy asoslari, institutsional tuzilmalari va amaliy shakllarini o'rganadi. Tahlil natijalariga ko'ra, Fransiyada huquqiy targ'ibot tizimi nodavlat sektori va mahalliy boshqaruv organlari tomonidan keng qo'llab-quvvatlanishi, raqamli texnologiyalardan samarali foydalanishi va fuqarolik jamiyati institutlarining faol ishtiroki bilan ajralib turishi aniqlandi. O'zbekiston tajribasida esa huquqiy targ'ibot ko'proq markazlashtirilgan davlat organlari tomonidan amalga oshirilishi va zamonaviy yondashuvlarni joriy etish jarayoni davom etayotgani ko'rsatilgan. Tadqiqot asosida O'zbekistonda huquqiy targ'ibot tizimini takomillashtirish bo'yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.

Ushbu tezis huquqiy targ'ibot shakllarining O'zbekiston va Fransiya misolida qiyosiy huquqiy tahlilini taqdim etadi. Tadqiqot ikki mamlakatdagi huquqiy targ'ibotning qonuniy asoslari, institutsional tuzilmalari va amaliy shakllarini o'rganadi. Tahlil natijalariga ko'ra, Fransiyada huquqiy targ'ibot tizimi nodavlat sektori va mahalliy boshqaruv organlari tomonidan keng qo'llab-quvvatlanishi, raqamli texnologiyalardan samarali foydalanishi va fuqarolik jamiyati institutlarining faol ishtiroki bilan ajralib turishi aniqlandi. O'zbekiston tajribasida esa huquqiy targ'ibot ko'proq markazlashtirilgan davlat organlari tomonidan amalga oshirilishi va zamonaviy yondashuvlarni joriy etish jarayoni davom etayotgani ko'rsatilgan. Tadqiqot asosida O'zbekistonda huquqiy targ'ibot tizimini takomillashtirish bo'yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.

Ushbu maqolada vatanparvarlikni amalga oshirishda yagona yondashuvni ishlab chiqishda siyosiy institutlar va fuqarolik jamiyati sa’y-harakatlarini birlashtirish zarurligi asoslab berilgan. Bundan tashqari, AQSH va Xitoy kabi rivojlangan mamlakatlarda vatanparvarlikni shakllantirishning asosiy jihatlari ochib berilgan. Xorijiy mamlakatlarda vatanparvarlikni shakllantirish tarixiy, madaniy, axloqiy, mafkuraviy va hayotiy qadriyatlarning rivojlanishiga muvofiq amalga oshiriladi: AQShda - "Novus Ordo Seclorum" ("Yangi dunyo tartibi" yoki " Yangi davr ordeni") va Xitoyda - "Xalqga xizmat qiling!

Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasida davlat va huquq sohasidagi islohotlar ustuvor yo‘nalishlardan biri sifatida belgilanmoqda. Mustaqillikdan so‘ng mamlakatda huquqiy demokratik davlat barpo etish, inson huquqlari va erkinliklarini ta’minlash, adolatli va samarali davlat boshqaruvini shakllantirish bo‘yicha ko‘plab chora-tadbirlar amalga oshirildi. Xususan, 2017-yildan boshlab yangi bosqichdagi islohotlar natijasida davlat boshqaruvi tizimi soddalashtirildi, fuqarolik jamiyati institutlari rivojlantirildi, sud hokimiyati mustaqilligi ta’minlandi. Yangi Konstitutsiyaviy islohotlar orqali xalq vakilligining kuchaytirilishi, fuqarolarning davlat boshqaruvidagi ishtirokini oshirish, korrupsiyaga qarshi kurashish va ochiqlik siyosatini rivojlantirish masalalari yangi bosqichga ko‘tarildi. Ushbu tezisda davlat va huquq sohasidagi islohotlarning asosiy yo‘nalishlari, erishilgan yutuqlar va istiqboldagi ustuvor vazifalar ilmiy tahlil qilinadi. Islohotlarning huquqiy asoslari, ularning amaliy natijalari hamda xalqaro tajriba bilan uyg‘unlashuvi haqida fikr yuritiladi. Tezis natijalari davlat xizmatchilari, huquqshunoslar va siyosatshunoslar uchun foydali manba bo‘lib xizmat qilishi mumkin.

Huquqiy davlat va fuqarolik jamiyati barpo etish yo‘lini tanlagan mamlakatimizda oila, mahalla va ta’lim muassasasi hamkorligi, undagi shaxs tarbiyasida katta ta’sir ko‘rsatuvchi milliy qadriyatlar qadr topib, tobora yuksalmoqda. har yili obro'ga ega.

Maqolada profilaktika inspektorining huquqbuzarliklardan jabirlangan shaxslar bilan ishlashdagi faoliyati, uning ijtimoiy reabilitatsiya, psixologik yordam va huquqiy himoya jarayonlaridagi o‘rni tahlil etilgan. Nodavlat-notijorat tashkilotlar bilan o‘zaro hamkorlikning huquqiy asoslari, amaliy mexanizmlari hamda ushbu hamkorlikni takomillashtirish yo‘nalishlari ilmiy asosda yoritilgan. Shuningdek, fuqarolik jamiyati institutlarining ijtimoiy hamkorlikdagi o‘rni va jabrlangan shaxslar bilan ishlashdagi yangi yondashuvlar ham tahlil qilingan.

Huquqiy davlat va fuqarolik jamiyati barpo etish yo‘lini tanlagan mamlakatimizda oila, mahalla va ta’lim muassasasi hamkorligi, undagi shaxs tarbiyasida katta ta’sir ko‘rsatuvchi milliy qadriyatlar qadr topib, tobora yuksalmoqda. har yili obro'ga ega.

Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinganiga 31 yil toʻldi. Oʻtgan davr mobaynida yurtimizda huquqiy demokratik davlat, fuqarolik jamiyati, erkin bozor munosabatlariga asoslangan iqtisodiyotni qurish, xalqimiz uchun obod va farovon hayot barpo etish, xalqaro maydonda oʻzimizga munosib oʻrin egallashda Asosiy Qonunimiz mustahkam zamin boʻlib kelmoqda. Ushbu maqola hayotimizning, taraqqiyotimizning huquqiy asosi boʻlgan Konstitutsiyaga bagʻishlanadi.

Diniylik va dunyoviylikning o‘zaro munosabati harakteri u yoki bu jamiyatda ularning qanday shakli, ko‘rinishi hukmron mavqeni egallashi bilan belgilanadi. Mazkur maqolada fuqarolik jamiyatida diniylik va dunyoviylik qarashlari mohiyatan o‘zaro qarama-qarshi bo‘lsalar-da, bir-biriga ta’sir qilib, ba’zan bir-birini to‘ldirib, bir-birlarining qarashlaridan ma’lum darajada ta’sirlanib shakllanganligining qiyosiy tahlili keltirilgan. Shuningdek, bugungi kunda turli mutaassib kuchlar tomonidan diniylik va dunyoviylik nisbati buzib talqin qilingan holda, davlatga oid dunyoviy ishlardan dinni ajratish dahriy davlat va axloqsiz jamiyat qurishga olib kelishi haqidagi noxolis da’volarga qarshi fikr-mulohazalar bildirilgan.