Ayollar huquqi islom hamjamiyatining asosiy diqqat-markazida bo‘lgan masalalaridan biridir.  Butun dunyo va O‘zbekistonda musulmonlar idorasi, fatvo bo‘limlariga har yili ko‘plab ayol-qizlarning masalasiga doir savololar, taklif-mulohazalar yetib keladi. Ayollar huquqiga islom dinida erkaklarnikidan kam e’tibor qaratilgan emas.  Ayollarning oila va jamiyatdagi huquqi erkaklarnikidan deyarli farq qilmaydi. Ayollar oilada ona, rafiqa sifatida o‘rin topgan bo‘lsa, jamiyatning to‘laqonli bir qismi hisoblanadi.

Ushbu maqolada mulkiy munosabatlar, ashyoviy huquqlar, turli bitimlar, shartnomaga asoslangan va asoslanmagan majburiyatlar, meros huquqi va boshqa masalalarga asos boluvchi rim huquqining vujudga kelish asoslari haqida so‘z yuritib, mavzu doirasida bir necha takliflar ilgari surilgan.

mazkur maqolada oila huquqi normalarining huquqiy mohiyati va jamiyatdagi ahamiyati yoritib berilgan. Oila – jamiyatning asosiy ijtimoiy birligi sifatida davlat himoyasida bo‘lib, oila huquqi orqali uning barqarorligi, a’zolarining huquq va majburiyatlari, bolalarning manfaatlari va nikoh-huquqiy munosabatlar qonun bilan tartibga solinadi. Maqolada O‘zbekiston Respublikasining amaldagi qonunchiligida oila huquqining tutgan o‘rni, xalqaro huquqiy hujjatlar bilan uyg‘unligi va dolzarb masalalar tahlil qilingan.

Ushbu tezisda islom moliyasiga asoslangan moliyaviy xizmatlarni islom huquqi qoidalari va milliy qonunchilik qoidalari orqali huquqiy tartibga solish haqida so’z yuritilgan. Shuningdek, mazkur tezisda islom moliyasi, moliya, islom huquqi, islom huquqi manbaalari haqida qisqacha yoritib o’tilgan.

Ushbu maqolada mulk huquqi, uning elementlari – egalik qilish, foydalanish va tasarruf etish huquqlari hamda mulk huquqining vujudga kelish asoslari tahlil qilingan, qonunchiligimizda mavjud normalar asosida mulk huquqining huquqiy tartibga solinishi, mulk huquqi vujudga kelishining qonuniy asoslariga to‘xtalib o‘tilgan.

Ta’lim olish huquqi insonning asosiy huquqi boʻlib, shaxs erkinligi va imkoniyatlarining asosiy tarkibiy qismidir. Shunday qilib, bu shaxslar va jamiyatlarning umumiy rivojlanishi va farovonligi uchun zarurdir. Ushbu baholashda biz asosiy inson huquqi sifatida ta’lim olish huquqining ahamiyatini va uning erkinlik va imkoniyatlarni rivojlantirishga ta’sirini oʻrganamiz.

In the 21st century, as technology rapidly advances, artificial intelligence (AI) is driving innovation across various fields. From programming to art and creative work, AI-generated content can be nearly indistinguishable from human-created works. However, this raises important questions in the field of copyright law: Who owns the content created by AI? Can artificial intelligence be recognized as an author? This article explores the issues surrounding AI and copyright, different approaches taken by various countries, and potential legal challenges in the future.

ushbu maqolada hozirgi texnologik rivojlanib borayotgan zamonda sun'iy intellektning mualliflik huquqi bilan o'zaro aloqasi, sun’iy intellekt tomonidan yaratilayotgan mualliflik huquqi obyektlariga nisbatan huquq subyektini belgilash va muhofazaga olishda mavjud bir qator muammo va kamchiliklarning oldini olishga qaratilgan eng dolzarb ilmiy yondashuvlar, normalarning asosli tahlil qilish orqali sohadagi muammolarni bartaraf etish yuzasidan bir qator nazariy va amaliy takliflar keltirib o‘tilgan.

Tadqiqotning ahamiyati, shuningdek, mualliflik huquqi printsiplarining intellektual faoliyat natijalaridan erkin foydalanishga ta’sirini tushunish, asarlarning ijtimoiy mulkga aylanishi muddatini qisqartirish va natijada jamiyatdagi insonlar uchun foydali bo‘lgan ixtiro va asalarni ularning e’tiboriga yetarli darajada yetkazib berishni ta'minlash iqtisod va jamiyatning axloqiy jihatida o‘sishida muhim ahamiyat kasb etishi bilan izohlanadi.

Ushbu maqolada sun’iy intellektning fuqarolik huquqida tutgan o‘rni tahlil qilinadi. Sun’iy intellektning huquqiy shaxs maqomi, huquqiy javobgarlik masalalari va shartnoma huquqiga ta’siri o‘rganiladi. Shuningdek, xorijiy mamlakatlar tajribasi asosida sun’iy intellekt bilan bog‘liq huquqiy munosabatlarni tartibga solish usullari ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijalari sun’iy intellekt huquqiy subyekt sifatida tan olinishi, uning fuqarolik-huquqiy munosabatlardagi ishtiroki va javobgarligi borasidagi muammolarni yoritishga xizmat qiladi.

Ushbu ilmiy maqolada intellektual mulk tushunchasi, intellektual mulk obyektlarini topshirish bo‘yicha qanday shartnomalar va ularning turlari, noshirlik foliyatida mualliflik shartnomasining o‘rni ahamiyati o‘rganiladi.

Mazkur maqolada tergovga qadar tekshiruv jarayonida shaxsni himoya qilish huquqining vujudga kelishi va tarixiy shakllanishi bosqichlari yoritiladi. Qadimgi Sharq qonunchiligi, Rim huquqi, o‘rta asr sud tizimi, XVIII–XIX asrlardagi konstitutsiyaviy islohotlar hamda zamonaviy xalqaro standartlar asosida ushbu institutning rivojlanishi tahlil qilinadi. Shuningdek, shaxs huquqlarini himoya qilish mexanizmlarining huquqiy mohiyati, protsessual tamoyillari va ular asosidagi milliy qonunchilik bilan bog‘liqligi ko‘rib chiqiladi. Maqolada tarixiy izchillik asosida zamonaviy tergov amaliyotidagi himoya institutining huquqiy ildizlari ochib beriladi.

Fuqarolarning ijtimoiy huquqlari qanchalik darajada taminlanganlig bugungi kunga qadar yozilgan bir necha o’nlab darsliklardan bilib olishingiz mumkin, bularga yana qo’shimcha tarzda hozirgi rivojlangan texnalogiyalar yordamida dunyoning turli mintaqalarida joylashgan aholining, shu qatorda ushbu davlatlarga sayyohlik, mehnat, ta’lim, bilim olish va yana bir nechta sabablarga ko’ra bu davlatlarda bo’lib turgan insonlarning huquqlaridan foydalanishlariga qanday sharoitlar yaratib berilayotganligi hamda ularning bu huquqlaridan foydalanishida vujudga kelishi mukin bo’lgan qiyinchiliklardan qanday yo’sinda qutilish mumkinligi to’g’risida malumotlarni bilib olishingiz mumkin.

Muallif asari — bu inson ijodiy faoliyatining turli sohalarida vujudga kelishi mumkin bo‘lgan original kreativ ijod mahsulidir. Mualliflik huquqi himoyasiga ega bo‘lishi uchun asar original bo‘lishi va tegishli shaklda ifodalangan bo‘lishi zarur. Mazmunan mualliflik huquqi — bu mutlaq va noyob huquq bo‘lib, u axloqiy-huquqiy va mulkiy-huquqiy vakolatlarni o‘zida birlashtiradi hamda muallif shaxsiyati va asarini himoya qilish imkonini beradi. Mualliflik huquqining subyektiv huquqlari har qanday ruxsatsiz foydalanilishi ularni buzish hisoblanadi va bu holat muallifga zararni qoplash huquqini beradi. Muallif, mualliflik huquqi buzilganda, moddiy va nomoddiy zarar uchun kompensatsiya talab qilish huquqiga egadir.

Maqolada raqamli texnologiyalarni tadbirkorlik huquqiga joriy etishning turli konsepsiyalari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, iqtisodiyot rivojlanishining yangi tendensiyalari tahlil qilinadi, bu esa xo‘jalik yuritish sharoitlarining o‘zgarishi, davlat va jamiyat, davlat va biznes o‘rtasidagi munosabatlarning o‘zgarishiga mos ravishda huquqiy tartibga solishni va nazariy yondashuvni talab qiladi.

Xizmat tartibida yaratilgan mualliflik huquqi obyektlari — ish beruvchining ko‘rsatmasi yoki buyurtmasi asosida yaratilgan asarlardir. Bu asarlar, odatda, xodim tomonidan amalga oshiriladi, lekin ularning mualliflik huquqi ish beruvchiga tegishli bo‘lishi mumkin. Xizmat tartibida yaratilgan asarlarning huquqiy rejimi, asarlarning ijodiy faoliyat jarayonida kimning asosiy rol o‘ynaganiga, shuningdek, ish beruvchi va xodim o‘rtasidagi kelishuvlarga bog‘liq hisoblanadi. Odatda, mehnat shartnomasiga ko‘ra, xizmat tartibida yaratilgan asarlarning huquqlari ish beruvchiga o‘tadi. Bu holat ish beruvchining xodimga ishlash shartlarini belgilashda va ishlagan asarlardan foydalanishda to‘liq huquq berishiga imkon yaratadi, biroq, bunday tartibda yaratilgan asarlarda xodimning mualliflik huquqlari — shaxsiy nomulkiy huquqlari saqlanib qoladi. Shaxsiy nomulkiy huquqlar muallifning asarini asliyatda saqlash, uning nomidan foydalanish va asarning o‘ziga xosligini himoya qilish huquqlarini o‘z ichiga oladi.

Ushbu maqola orqali bugungi kunda yurtimizda amalga oshirilayotgan konstitutsiyaviy islohotlar hamda unda o’z aksini topgan davlat, huquq, davlat huquqi sohasidagi yangilanayotgan tizimini joriy qilishning ahamiyati yoritildi.

Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasida fuqarolarning bepul tibbiy yordam olishga bo‘lgan konstitutsiyaviy huquqi tahlil qilingan. Respublikada sog‘liqni saqlash tizimini isloh qilish, fuqarolarning sog‘liqni saqlash huquqini ta’minlash borasidagi konstitutsiyaviy qoidalar va ularning rivojlanishi, shuningdek, yangi tahrir etilgan Konstitutsiyada belgilangan bepul tibbiy yordamga bo‘lgan huquqning kafolatlari o‘rganilgan. Maqolada sog‘liqni saqlash sohasida qabul qilingan qonunlar, farmonlar va qarorlar tahlil qilinib, tibbiy yordam ko‘rsatish tizimining huquqiy asoslari aniqlangan. Konstitutsiyaviy-huquqiy jihatdan tahlil asosida fuqarolarning bepul tibbiy yordam olish huquqini yanada takomillashtirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqilgan.

Ushbu maqolada mulk huquqi, uning elementlari – egalik qilish, foydalanish va tasarruf etish huquqlari hamda mulk huquqining vujudga kelish asoslari tahlil qilingan, qonunchiligimizda mavjud normalar asosida mulk huquqining huquqiy tartibga solinishi, mulk huquqi vujudga kelishining qonuniy asoslariga to‘xtalib o‘tilgan.

Maqolada barqaror rivojlanish huquqi tushunchasining mazmuni va mohiyati umumiy yondashuvdan kelib chiqqan holda yoritilishga harakat qilingan. Bunda, barqaror rivojlanish jarayonida vujudga keladigan murakkab ijtimoiy munosabatlarni tartibga soluvchi normalar tizimini o‘zida aks ettiradigan barqaror rivojlanish huquqining shallanishi qayd etilgan. Kelajak avlodlar ehtiyojlarining qondirilishi imkoniyatiga to‘sqinlik qilmagan holda, hozirgi avlod ehtiyojlarining qondirilishini va jamiyat rivojlanishini ta’minlaydigan barqaror rivojlanish huquqining predmeti bo‘lgan ijtimoiy munosabatlarning tarkibiy qismi hisoblangan ekologik, ijtimoiy hamda korporativ munosabatlarni tartibga soladigan barqaror rivojlanish huquqi shakllanish jarayonini tugatmoqda.

Ushbu maqola mualliflik huquqi, savdo belgilari va patentlarga e’tibor qaratib, sun’iy intellektning (AI) intellektual mulk (IP) huquqlari sohasiga chuqur ta’sirini o`rganadi. AI texnologiyalari ijodiy asarlar yaratish, savdo belgilarini tahlil qilish va yangi konsepsiyalarni ixtiro qilishda tobora ko`proq malakaga ega bo`lib borar ekan, ular mualliflik, mulkchilik va innovatsiya haqidagi an’anaviy tushunchalarga qarshi chiqadi. Huquqiy, axloqiy va amaliy ta’sirlarni har tomonlama tahlil qilish orqali ushbu maqola AI davridagi IP qonunchiligining rivojlanayotgan o`ziga xos “manzara”sini o`rganadi. Maqolada sunʼiy intellekt tomonidan yaratilgan kontent va innovatsiyalarning nozik tomonlarini o`rganilib, mavjud qonunchilik bazasining muvofiqligini baholaydi va kelajakda o`zgarishlarga moslashish uchun potentsial yo`llarni ko`zda tutadi.

Ushbu maqolada mulk huquqi, uning elementlari – egalik qilish, foydalanish va tasarruf etish huquqlari hamda mulk huquqining vujudga kelish asoslari tahlil qilingan, qonunchiligimizda mavjud normalar asosida mulk huquqining huquqiy tartibga solinishi, mulk huquqi vujudga kelishining qonuniy asoslariga to‘xtalib o‘tilgan.

Mazkur maqolada intellektual mulk huquqi sohasida sun’iy intellektning o‘rni, dolzarbligi va huquqiy muammolari tahlil qilingan. Muallif sun’iy intellekt texnologiyalarining rivojlanishi natijasida yuzaga kelayotgan mualliflik huquqi, patentlar, savdo belgilari va boshqa intellektual mulk obyektlariga oid masalalarni ko‘rib chiqqan. Shuningdek, xorijiy tajriba asosida O‘zbekiston qonunchiligi uchun takliflar ishlab chiqilgan. Tadqiqotning asosiy maqsadi – sun’iy intellekt mahsulotlarini intellektual mulk sifatida huquqiy tartibga solish zaruratini asoslab berishdan iborat.

Mazkur maqolada ommaviy axborot vositalariga doir mualliflik huquqi haqida asosiy ma’lumotlar berildi va uning himoyasi borasida yurtimizda va jahon mamlakatlarida  qabul qilingan qonunlar va amaliy ishlar taqqoslash usuli bilan o’rganilib chiqildi. Xorij mamlakatlar tajribasi asosida O'zbekistonda mualliflik huquqiga oid muammolarni hal etish uchun kerakli talab va takliflar taqdim etildi.

Fuqarolik-huquqiy munosabat tushunchasi va mohiyati. Fuqarolik_huquqiy munosabatlarning turlari (tasnifi). Fuqarolik huquqlari va burchla_rining kelib chiqish asoslari. Yuridik faktlar. Fuqarolik huquqlarining amalga oshirilishi va burchlarining bajarilishi. Fuqarolik huquqlarini  bitnoya qilish.