Ovqatdan zaharlanish bugungi kunda jahon hamjamiyatida sog‘liqni saqlash sohasidagi eng muhim muammolardan biri hisoblanadi. JSSTning ma’lumotlariga ko‘ra, dunyoda har yili 600 millionga yaqin inson ovqatdan zaharlanishdan jabrlanadi. Mazkur maqolada oziq-ovqatdagi toksinlar ta’sirida yuzaga keladigan nevrologik sindromlarning klinik ifodalanishi 28 nafar bemorda o‘rganiladi. Ovqat toksikoinfeksiyasi natijasida kuzatiladigan nevrologik sindromlar anamnez to‘plash, topik diagnostika, laborator va instrumental tekshiruvlar orqali amaliy tahlil qilindi. Tadqiqotda kuzatuvga olingan bemorlarning barchasida umumiy ahvol yomonlashishi va asosiy nevrologik buzilishlardan diplopiya, ptoz, anizokoriya, midriaz va boshqalar aniqlandi. Ovqatdan zaharlanishlar nafaqat gastroenterologik muammolar, balki turli nevrologik sindromlar bilan ham kechadi. Bu holatlarning erta aniqlanishi, tezkor va kompleks yondashuv asosida davolanishi og‘ir asoratlarni oldini olishda muhim rol o‘ynaydi.

Ushbu maqolada bolalar orasida keng tarqalgan nevrologik kasalliklar, ularning asosiy kelib chiqish sabablari, klinik belgilari va zamonaviy davolash usullari yoritib berilgan. Shuningdek, erta tashxis qo‘yish va profilaktik choralarni amalga oshirishning ahamiyati ta’kidlangan. Maqolada bolalarda uchraydigan nevrologik muammolarni o‘z vaqtida aniqlash va samarali davolash orqali asoratlarning oldini olish muhimligi ko‘rsatib o‘tilgan.

Гепатоцеребральная дегенерация, также известная как приобретенная гепатоцеребральная дегенерация, является редким неврологическим осложнением хронического заболевания печени. Она возникает в результате накопления нейротоксических веществ, таких как марганец и аммиак, в центральной нервной системе, преимущественно поражая базальные ганглии. Заболевание проявляется экстрапирамидными симптомами, тремором, ригидностью, когнитивными нарушениями и психическими расстройствами. В данной статье представлен клинический случай 52-летнего мужчины с хроническим циррозом печени, у которого развилась прогрессирующая неврологическая симптоматика, соответствующая гепатоцеребральной дегенерации. Описаны диагностическая визуализация, лабораторные результаты и тактика лечения. В докладе подчеркивается важность раннего распознавания и междисциплинарного лечения для предотвращения необратимого повреждения головного мозга.

Расстройства аутистического спектра (РАС) представляют собой сложные нейроразвивающиеся состояния с растущей распространённостью во всём мире. В обзоре представлены современные данные о многофакторной патогенезе РАС с акцентом на генетические, нейроиммунные и экологические влияния. Дополнительно рассматриваются распространённые неврологические коморбидности, такие как эпилепсия, сенсорные нарушения, моторные и речевые отклонения, а также расстройства сна. Освещаются современные терапевтические подходы и значение раннего мультидисциплинарного вмешательства. Подчёркивается необходимость дальнейших исследований биомаркеров и персонализированных методов лечения аутизма

Nevrologik va ruhiy kasalliklarni davolashning istiqbolli usullari zamonaviy tibbiyotda jadal rivojlanib borayotgan yo‘nalishlardan biri hisoblanadi. Ushbu maqolada zamonaviy kompyuter texnologiyalari orqali o‘smirlarda nevrologik va ruhiy kasalliklarni aniqlash, to‘g‘ri tashxis qo‘yish hamda davolashda kompyuter texnologiyalaridan foydalanish orqali shifokorlarga qulayliklar yaratish va buning istiqbollari haqida fikr yuritilgan.

So‘nggi yillarda perinatal yordam sifatining oshishi bilan bir qatorda, muddatidan oldin tug‘ilgan chaqaloqlarning omon qolish ko‘rsatkichlari ham oshdi. Biroq bu holat, ayniqsa, 32 haftagacha bo‘lgan gestatsion yoshdagi chaqaloqlarda turli nevrologik asoratlar xavfini oshiradi. Aynan shu holatda markaziy asab tizimi (MAT) shikastlanishini erta aniqlash va baholashda neyrosonografiya muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu usul yordamida chaqaloq bosh miyasi holatini invaziv bo‘lmagan tarzda o‘rganish mumkin.

tuberkulyoz kasalligi (tuberkulyoz) dunyodagi eng keng tarqalgan yuqumli kasallikdir. So'nggi yillarda Mycobacterium tuberculosis (M. tuberculosis) ning ko'p dori-darmonlarga chidamli shtammlari paydo bo'lishi va immuniteti zaif odamlar sonining ko'payishi tufayli tuberkulyoz bilan kasallanish sezilarli darajada oshdi . Markaziy asab tizimi tuberkulyoziga tuberkulyoz meningiti (TM - eng keng tarqalgan ko'rinish), intrakranial tuberkulyomalar va umurtqa tuberkulyozli araxnoiditi kiradi. TM bilan og'rigan odamlarda holsizlik, bosh og'rig'i, isitma yoki shaxsiyat o'zgarishining dastlabki bosqichi bo'ladi, keyin ikki-uch hafta ichida uzoq davom etadigan bosh og'rig'i, insult, meningizm, qusish, ongda chalkashlik va o’choqli nevrologik o’zgarishlar kuzatiladi. Agar bu davrda davolanmasa, ruhiy o’zgarishlar holati stupor yoki komaga aylanadi. TMni davolashda kechikish o'limga yoki jiddiy nevrologik kasallikka olib keladi. Ushbu sharh tuberkulyoz meningiti bo'yicha tadqiqotlar so'nggi ishlanmalarni, asosan, ushbu kasallikdagi immun javoblari, patogenezi, diagnostikasi va davolashini o'z ichiga oladi.

Ushbu maqolada Navoiy viloyatidagi sanoat faoliyatining ekologik ta'siri va uning aholi salomatligiga bo‘lgan salbiy oqibatlari tahlil qilinadi. Maqolada sanoat chiqindilari, havo, suv va tuproq ifloslanishi kabi ekologik omillarni o‘rganish orqali turli kasalliklar, jumladan, respirator, yurak-qon tomir, onkologik va nevrologik kasalliklarning ko‘payishi ko‘rsatilgan. Tahlil asosida, ekologik monitoring va sog‘liqni saqlash xizmatlarini yaxshilash orqali bu muammolarni hal etish uchun samarali chora-tadbirlar taklif etilgan. Maqola hududdagi ekologik xavflarni kamaytirish va aholi salomatligini yaxshilashga yo‘naltirilgan tavsiyalarni o‘z ichiga oladi.

2019-yilda aniqlangan yangi koronavirus kasalligi 3 yildan buyon vaqt davomida butun dunyo bo'ylab tarqalib, bu infeksiyasiyaning  yuqish va o'lim xavfi yuqoriligicha qolmoqda. COVID-19 bilan kasallanganlarda turli organlar va tizimlarga ta'sir qiladigan, dastlabki tiklanishdan keyin bir necha haftadan bir necha oygacha davom etadigan turli oqibatlar va asoratlar rivojlanishi mumkin. COVID-19 dan tuzalgan odamlarda turli oqibatlar va asoratlar nafaqat kattalar va qarilarda, balki yoshlarda ham paydo bo'lishi mumkin. COVID-19 kasalligining o'tkir davrida ham, bemorlarning qisqa va uzoq muddatli kuzatuv davrida ham bemorlarda individual nevrologik simptomlar, sindromlar kuzatiladi.

Wilson-Konovalov disease, also known as Wilson's disease, is a rare autosomal recessive disorder caused by mutations in the ATP7B gene, leading to copper accumulation in the liver, brain, and other organs. This article explores the clinical and molecular genetic diagnostics of Wilson-Konovalov disease, emphasizing the importance of early detection and genetic testing. Clinical diagnosis is based on characteristic symptoms such as hepatic dysfunction, neurological impairments, and Kayser-Fleischer rings, along with biochemical markers including serum ceruloplasmin and urinary copper excretion. Molecular genetic testing, particularly sequencing of the ATP7B gene, plays a crucial role in confirming the diagnosis, identifying carriers, and facilitating genetic counseling. Advances in next-generation sequencing (NGS) and other molecular techniques have improved diagnostic accuracy, enabling early intervention and personalized treatment strategies. A comprehensive approach combining clinical, biochemical, and genetic analyses is essential for effective diagnosis and management of Wilson-Konovalov disease.

COVID-19 kasalligini boshidan kechirgan bemorlarda kuzatiladigan nevrologik asoratlarni tahlil qilish va zarur choralar ko’rish orqali ularni bartarash etish.

Hozirgi vaqtda nevrologik kasalliklar orasida yetakchi o'rinlardan birini surunkali serebrovaskulyar kasalliklar egallaydi, uning asosiy klinik shakli distsirkulyator ensefalopatiya (DE). Miyaning qon tomir kasalliklarining mahalliy tasnifiga ko'ra, DE - miyani qon bilan ta'minlashning progressiv etishmovchiligi, bu miyadagi o'zgarishlar va nevrologik kasalliklarga olib keladi.

Dunyo bo’ylab aholining katta qismi bel disk churasi bilan kasalanadilar, ostexondrozi kabi kasaliklar bilan kasalanadilar, buning natijasida bel sohasida, oyoq sohalarida tarqaluvchi kuchli o’g’riqlar va nevrologik simptomlar yuzaga keladi. Bu kasalliklar yosh va jins tanlamaydi , ko’pincha 25-45 yoshlarda , ayni ish layoqatiga ega bo’lgan yoshlarda ham uchrab turadi. Shu munosabat bilan bel dumg’aza sohalaridagi nevrologik o’g’riqlarni to’g’ri tashxislash va davolashning har tomonlama yondashgan holda kompleks davo qo’lash tibbiyotda juda dolzarb muammodir.

Mavrak (Salvia) — labguldoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻtlar va yarim butalar turkumi hisoblanib, 500 turi bor. Oʻzbekistonda 16 turi uchraydi. Shundan yarim buta boʻlgan dorivor mavrak ekib oʻstiriladi. Mavrak tibbiyot va farmatsevtika sohasidagi ilg'or dori bo'lib, birinchi navbatda Altsgeymer  kasalligi, Parkinson kasalligi va ko'p skleroz kabi bir qator nevrologik kasalliklarni  davolashdagi ajoyib samaradorligi bilan mashhurdir. O‘simlikning barcha organlarida efir moyi bo‘ladi. Barg tarkibida 0,5-2,5% efir moyi, alkaloidlar, oshlovchi moddalar, flavonoidlar, ursol va oleanol kislotalar hamda boshqa birikmalar bor. XI DF ga ko‘ra mahsulot tarkibida efir moyining miqdori butun mahsulotda 1%, qirqilgan mahsulotda esa 0,8% dan kam bo‘lmasligi kerak. Efir moyi tarkibida 15% gacha sineol, tuyon, pinen, borneol, kamfora, sedren va boshqa birikmalar bo‘ladi. Dorivor marmarak bargining preparatlari burishtiruvchi, dezinfeksiyalovchi va yuqori nafas yo‘llari yallig‘langanda yallig‘lanishga qarshi ta’sir etuvchi dori sifatida, og‘iz (stomatit va gingivit) va tomoqni chayqash uchun ishlatiladi.

Nutq inson faoliyatining eng murakkab va nozik shakllaridan biri bo‘lib, uning to‘g‘ri va ravon shaklda amalga oshirilishi insonning ijtimoiy muloqotdagi muvaffaqiyati, shuningdek, shaxsning o‘z-o‘zini ifoda qilish imkoniyatlariga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Nutqning shakllanish jarayoni nafaqat nevrologik mexanizmlarga, balki psixologik, lingvistik hamda kognitiv omillarga ham bog‘liq bo‘lib, bu jarayonlarning har qanday buzilishi nutq faoliyatining samaradorligiga salbiy ta’sir o‘tkazishi mumkin. Shunday qilib, nutq buxilishlari deb ataladigan holatlar - bu inson nutqining shakl va mazmun jihatdan me’yoriy darajadan chetga chiqishi, ya’ni nutq jarayonining turli sabablar tufayli buzilishi natijasida yuzaga keladigan patologik holatlar majmuasi hisoblanadi.

Acute cerebral circulatory failure (ACF) is one of the most pressing problems of modern medicine and public health. It is necessary to apply certain evaluation systems - scales - to assess the condition of patients. The article describes the results of the study 85 patients with STEMI. The correct representation of each patient's condition allowed to reasonably set strategic and tactical treatment objectives, to weigh the potential risk and advantages of individual treatment methods in cases when the patient's condition is extremely severe and the probability of lethal outcome is high. The use of scales in the practice of a neurologist allows to increase the efficiency of decision-making in therapy, the effectiveness of predicting stroke outcomes, and to compare treatment methods.

Dorivor o'simliklardan turli xil kasalliklarni davolashda foydalanish an'analari minglab yillar davomida shakllangan. Hozirgi vaqtda kimyo va biotexnologiyaning yutuqlariga qaramay, o'simlik xom ashyosidan olingan dorilarga bo‘lgan ehtiyoj yil sayin oshib bormoqda. O'simlik xom ashyosidan olingan preparatlarni terapevtik ta'sirining o'ziga xos xususiyati shundaki, u kimyoviy sintez natijasida olingan dorilar kabi terapevtik ta'sirni tez va aniq yuzaga chiqara olmaydi. Ammo tabiiy biologik faol moddalarni o'z ichiga olgan dori preparatlar, sintetiklardan farqli o'laroq allergiya keltirib chiqarmaydi, kam zaharliligi bilan organizmga yumshoq ta'sir ko'rsatadi va uzoq muddat foydalanish mumkin. Bularni inobatga olgan holda, jenshen o‘simligining ildizidan olingan quruq ekstrakt asosida organizmning umumiy tonusini oshiruvchi, markaziy asab tizimiga faol ta'sir etuvchi, jismoniy va ruhiy charchoqni kamaytiruvchi va ishtahani yaxshilovchi tabletka dori shaklini yaratish lozim deb topildi.  Jenshen (Panax ginseng C.A.Meyer) ildizining oxirgi bir necha o’n yilliklarda  immunintetni yaxshilovchi, kuch va jinsiy moyillikni oshiruvchi, yurak qon-tomir, qandli diabet va nevrologik kasalliklarga qarshi kurashuvchi ta’sirlari bilan birga antioksidant hamda saratonga qarshi ta’sirlari asosiy va klinik tadqiqotlarda o’rganilgan [1].

Ushbu maqolada zamonaviy tibbiyotda bemorlarni davolashda qo‘llanilayotgan innovatsion texnologiyalar yoritilgan. Robotga asoslangan jarrohlik, sun’iy intellekt, 3D chop etish, telemeditsina, genoterapiya, bioprinting va nevrologik interfeyslar kabi ilg‘or uslublarning imkoniyatlari tahlil qilingan. Mazkur texnologiyalar tibbiy xizmat sifati va samaradorligini oshirib, diagnostika, davolash va reabilitatsiya jarayonlarini soddalashtirish hamda bemorning tiklanish jarayonini tezlashtirishga xizmat qilmoqda. Shuningdek, maqolada telemeditsina va biosensorlarning uzoq hududlarda yashovchi yoki surunkali kasalliklarga chalingan bemorlar hayot sifatini yaxshilashdagi roli ko‘rsatib berilgan.

Hozirgi vaqtda bosh miya qon tomir kasalliklari bilan kasallanish, o’lim va nogironlik ko’rsatgichlarini yildan yilga oshib borishi  bu muammoning dolzarbligini yuzaga keltirmoqda. Adabiyotlarga ko’ra 1000 aholiga to’g’ri keladigan bosh miya qon tomir kasalliklari 2,5 ni tashkil qiladi. Masalan, O’zbekistonda bosh miya qon tomir kasalliklaridan keyingi nogironlik 10 000 aholiga nisbatan 3,2 ni tashkil etadi.Bosh miya qon tomir kasalliklari oqibatida kelib chiqayotgan organizmdagi turli buzilishlarni shu jumladan, kognitiv nosoģlomlikni oldini olish uchun biz ushbu bemorlarda to'g'ri va effektli da'vo tadbirlarni olib borishimiz shart.  Oxirgi yillarda kognitiv faoliyatni yaxshilashning yangi zamonaviy usullari yuzaga kelmoqda. Shulardan biri  Neyrofeedback bo’lib , bu  hozirgi kunda O’zbekistonga kirib kelayotgan yangi uskunalardan  hisoblanadi. Uning nevrologik kasalliklarni davolashdagi  ta’sir doirasi hali O’zbekistonda o’rganilmagan. Yuqoridagilarni hisobga olgan holda , ushbu mavzuni o’rganish  maqsadga muvofiq.

Mazkur tezisda emotsional shok va vitiligo boshlanishi o‘rtasidagi bog‘liqlik ilmiy asosda tahlil qilinadi, shuningdek, stressni boshqarish usullari va psixologik qo‘llab-quvvatlashning ahamiyati yoritiladi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, psixologik omillar vitiligoni keltirib chiqaruvchi asosiy omillardan biri bo‘lib, bemorlarning ruhiy holatini yaxshilash ushbu kasallikning rivojlanish jarayonini sekinlashtirishga yordam berishi mumkin.

Tadqiqot natijasida sitoflavin bilan kompleks davolash miya qon aylanishini va koronar  qon oqishining yaxshilanishiga olib keladi, markaziy asab tizimidagi metabolik jarayonlarni faollashtiradi va asosiy guruhdagi bemorlarda nevrologik simptomlarni nazorat guruhidagi bemorlari bilan taqqoslaganda 2-3 barovar ko‘payganligi aniqlandi.

Ushbu maqolada hujayra o‘limining ikki asosiy shakli — apoptoz va nekroz tahlil qilinadi. Apoptoz bu hujayraning genetik dastur asosida, tartibli va fiziologik tarzda o‘zini yo‘q qilishidir. U organizmda to‘qimalarning yangilanishi, embriogenez, immun javob va saraton hujayralarining bartaraf etilishida muhim rol o‘ynaydi. Aksincha, nekroz bu tashqi zararli omillar (infeksiya, jarohat, zaharlanish va boshqalar) ta’sirida hujayra tarkibining parchalanishi va atrof to‘qimalarda yallig‘lanish chaqiruvchi patologik jarayon hisoblanadi. Maqolada ushbu ikki mexanizmning molekulyar asoslari, morfologik belgilar, funksional farqlari va klinik ahamiyati bayon etiladi. Shuningdek, apoptoz va nekrozning tibbiyotda, xususan, onkologiya, yurak-qon tomir kasalliklari va nevrologik kasalliklar kabi sohalarda diagnostika va davolashdagi ahamiyati tahlil qilinadi. Maqola fiziologiya, patofiziologiya va hujayra biologiyasi yo‘nalishlarida ta’lim olayotgan talabalar hamda tibbiy amaliyotchilar uchun foydali ilmiy manba bo‘lib xizmat qiladi.

Ushbu maqolada hozirgi zamonning eng dolzarb global muammolaridan biri — ekologik inqirozlar, ularning sabablari, turlari va oqibatlari chuqur yoritib berilgan. Ekologik muammo — bu inson faoliyati yoki tabiiy omillar natijasida atrof-muhitga salbiy ta’sir ko‘rsatadigan, biologik tizimlar barqarorligini buzadigan holatdir. Maqola 6 qismga bo‘lingan bo‘lib, unda ekologik muammolarning asosiy yo‘nalishlari — atmosfera ifloslanishi, suv resurslarining kamayishi, chiqindilar muammosi, o‘rmonlarning qisqarishi, biologik xilma-xillikning yo‘qolishi, shuningdek, ushbu muammolarni hal qilish yo‘llari batafsil ko‘rib chiqilgan. Har bir bo‘lim o‘ziga xos muammoni ilmiy asosda tahlil qilgan bo‘lib, statistik ma’lumotlar, zamonaviy ekologik xavf-xatarlar va ularning inson salomatligi, iqlim, iqtisodiyot hamda global siyosatga ta’siri haqida fikr yuritilgan. Atmosferaning ifloslanishi global isish va iqlim o‘zgarishiga olib kelayotgani, suv tanqisligi esa butun dunyo bo‘yicha sog‘liq va oziq-ovqat xavfsizligiga tahdid solayotgani, chiqindilarning esa tabiiy muhitga uzoq muddatli zarar yetkazayotgani aniq misollar orqali ko‘rsatilgan.

Ushbu maqolada xotira va uning samaradorligiga ta’sir qiluvchi omillar tahlil qilingan. Xotiraning zaiflashishi va buzilishi nafaqat kasalliklar, balki stress, noto‘g‘ri uyqu tartibi, zararli odatlar va turmush tarziga bog‘liq ekanligi yoritilgan. Shuningdek, maqolada xotira buzilishlariga sabab bo‘luvchi asosiy omillar, jumladan, miya patologiyalari, gipoksik holatlar, ruhiy buzilishlar, zararli odatlar va stressli vaziyatlar haqida batafsil ma’lumot berilgan. Maqolada xotirani yaxshilashning tabiiy usullari, jumladan, uyqu gigienasini saqlash, jismoniy faollik, to‘g‘ri ovqatlanish va aqliy mashg‘ulotlar muhimligi ta’kidlangan. Xotira buzilishlarini oldini olish va samaradorligini oshirish uchun muntazam intellektual faoliyat bilan shug‘ullanish, stress omillarini kamaytirish hamda sog‘lom turmush tarziga rioya qilish tavsiya etiladi. Maqola xotiraning salomatlik va kundalik hayotdagi ahamiyatini tushunishga, uni yaxshilash yo‘llarini ko‘rsatishga qaratilgan.

Мигрень у детей и подростков всё чаще рассматривается не только как неврологическое расстройство, но и как состояние с возможным участием иммунной системы. В статье рассматривается роль гуморального иммунитета в патогенезе и клиническом проявлении детской мигрени. На основе обследования 42 детей в возрасте от 6 до 18 лет с различными формами мигрени были выявлены значимые различия в уровнях иммуноглобулинов и циркулирующих иммунных комплексов (ЦИК). Полученные данные указывают на наличие иммунного дисбаланса у детей с мигренью, особенно с аурой. Понимание иммунологических аспектов мигрени может способствовать улучшению диагностики, прогноза и разработке персонализированных лечебных подходов